ޕާކިސްތާނުގެ ކުޑަކުދިންގެ މާލްނިއުޓްރިޝަންގެ ކާރިސާ: ޙައްލެއް ނުލިބި ދިގުލައިގެންދާ މައްސަލައެއް

ކުޑަކުއްޖެއްގެ ހެދިބޮޑުވުމަށް ހުރަސްއެޅިފައިވުމަކީ ހަމައެކަނި ޞިއްޙީ ތަފާސްހިސާބަކަށްވުރެ މާ ފުން މާނައެއް އެކުލެވިގެންވާ ކަމެކެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ ސަރުކާރުތަކުން އެތައް މަޝްރޫޢުތަކެއް ހިންގި ނަމަވެސް، ކުޑަކުދިންނަށް ފައިދާހުރި ކާނާ ނުލިބުމުގެ (މާލްނިއުޓްރިޝަންގެ) މައްސަލަ އޮތީ އިންތިހާއަށް މަތީގައެވެ. ފަސް އަހަރުން ދަށުގެ ކޮންމެ 10 ކުއްޖެއްގެ ތެރެއިން 4 ކުދިންގެ ހެދިބޮޑުވުމަށް ހުރަސްއެޅިފައިވާއިރު، އެތައް މިލިއަން ކުދިންނެއް ދަނީ އަނަރޫފަވުމާއި، ލޭމަދުވުމާއި، މައިކްރޯނިއުޓްރިއެންޓްސް މަދުވުމުގެ މައްސަލަތައް ތަޙައްމަލުކުރަމުންނެވެ. މިކަމުން ދައްކުވައިދެނީ، ކާނާއާއި، ސާފު ބޯފެނާއި، ޞިއްޙީ ފަރުވާ އަދި ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކޮށްދޭ ނިޒާމުތަކުގެ ބަލިކަށިކަމެވެ.

މި ކާރިސާގެ މިންވަރު އޮތީ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ދަރަޖައެއްގައެވެ. 2018 ވަނަ އަހަރުގެ ނެޝަނަލް ނިއުޓްރިޝަން ސަރވޭއިން ދައްކާގޮތުގައި 5 އަހަރުން ދަށުގެ ކުދިންގެ 40.2 އިންސައްތަ ނުވަތަ ގާތްގަނޑަކަށް 12 މިލިއަން ކުދިންގެ ހެދިބޮޑުވުމަށް ވަނީ ހުރަސްއެޅިފައެވެ. އަދި 17.7 އިންސައްތަ ކުދިންނަކީ އަނަރޫފަވެފައިވާ ކުދިންނެވެ. 2022 ވަނަ އަހަރު ޔުނިސެފްގެ އަންދާޒާތަކުން މި ނިސްބަތް 34 އިންސައްތައިގައި ހުރިކަމަށް ދެއްކި ނަމަވެސް، މިއަދުވެސް މުޅި ޕާކިސްތާނުގައި މި މައްސަލަ އޮތީ ވަރަށް ބޮޑުވެފައެވެ. ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، 2001 ވަނަ އަހަރު 41.6 އިންސައްތައިގައި އޮތް މި މައްސަލަ 2011 ވަނަ އަހަރު 43.7 އިންސައްތައަށް އިތުރުވުމަށްފަހު، 2018 ވަނަ އަހަރު 40.2 އިންސައްތައަށް ތިރިވެފައިވެއެވެ.

ކުދިން ހެދިބޮޑުވުމަށް ހުރަސްއެޅެން ފަށަނީ އުފަންވުމުގެވެސް ކުރިންނެވެ. މާބަނޑު ދުވަސްވަރު މައިމީހާގެ ކާނާގައި ފައިދާ ނެތުމާއި، ލޭމަދުވުމާއި، އުފަންވާއިރު ބަރުދަން ލުއިވުމާއި، ގާތުން ކިރުދިނުމުގެ އާދަތައް ދަށްވުން ފަދަ ކަންކަމުގެ ސަބަބުން ކުއްޖާގެ ފުރަތަމަ 1,000 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ޖިސްމާނީ އަދި ސިކުނޑީގެ ތަރައްޤީއަށް ދާއިމީ އަސަރުކުރެއެވެ. ޔުނިސެފުން ރިޕޯޓުކުރާ ގޮތުގައި ފުރަތަމަ ހަ މަސްދުވަހު ހަމައެކަނި މައިމީހާގެ ގާތުން ކިރުދެނީ އެންމެ 38 އިންސައްތަ ކުދިންނަށެވެ. މީގެ އިތުރުން ވިޓަމިން އޭ، ޒިންކް އަދި ވިޓަމިން ޑީ މަދުވުމުގެ މައްސަލަތައްވެސް އިންތިހާއަށް ބޮޑެވެ. މި މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި ފަޤީރުކަމާ ގުޅިފައިވާ ކަމެއްކަމަށް ބެލެވުނު ނަމަވެސް، މިއީ އެއަށްވުރެ މާ އުނދަގޫ މައްސަލައެކެވެ. އާއިލާއަކަށް ބޭނުންވާ ވަރަށް ކެލޮރީ ލިބުނުކަމުގައިވިޔަސް ޕްރޮޓީންއާއި މައިކްރޯނިއުޓްރިއެންޓްސް ނުލިބިދާނެއެވެ. ނުވަތަ ތަޣައްޔަރުވެފައިވާ ފެނުގެ ސަބަބުން ބޭރަށްހިންގުމުގެ ބަލިޖެހި، ކުއްޖާއަށް ލިބޭ މުހިންމު މާއްދާތައް ގެއްލިގެންދާނެއެވެ. ލޭމަދު މައިންނަށް ލިބޭ ކުދިންގެ ބަރުދަން ލުއިވުމުގެ ސަބަބުން މިކަން ޖީލުން ޖީލަށް ދެމިގެންދެއެވެ.

މޫސުމީ ކާރިސާތަކުގެ ސަބަބުން މި ނިޒާމުތަކުގެ ބަލިކަށިކަން އިތުރަށް ހާމަވެގެންދެއެވެ. 2025 ވަނަ އަހަރުގެ މޫސުމީ ވިއްސާރައިގައި އައި ފެންބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން އެތައް ޕްރޮވިންސެއްގެ ޞިއްޙީ، ނިއުޓްރިޝަން، ފެން އަދި ނަރުދަމާގެ ޚިދުމަތްތަކަށް ބުރޫއަރައި، ދަނޑުބިންތަކާއި ކާބޯތަކެއްޗަށް ގެއްލުންވިއެވެ. ސެޕްޓެމްބަރު 12 އާ ހަމައަށް 946 މީހުން މަރުވެފައިވާކަމަށް ޔުނިސެފުން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާއިރު އޭގެ ތެރޭގައި 255 ކުޑަކުދިން ހިމެނެއެވެ. އަދި ޕަންޖާބުގެ 1 މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ އޭކަރުގެ ދަނޑުބިންތަކުގައި ފެންބޮޑުވެ، 100 ވަރަކަށް ނިއުޓްރިޝަން ސެންޓަރުގެ ޚިދުމަތް މެދުކެނޑުނެވެ. ފެންބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން ބޯފެން ތަޣައްޔަރުވެ، ކުޑަކުދިންނަށް ބޭރަށްހިންގުމާއި އެހެނިހެން ބަލިތައް ޖެހުމުގެ ނުރައްކާ ބޮޑުވިއެވެ. ޔުނިސެފްގެ އަހަރު ނިމުނުއިރުގެ އެސެސްމަންޓުން ދައްކާގޮތުގައި، 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި މާލްނިއުޓްރިޝަންގެ ހާލަތު އިންތިހާއަށް ގޯސްވެފައިވާ 61,132 ކުދިންނަށް މުޅި ޤައުމުގެ 2,659 މަރުކަޒަކުން ފަރުވާދީފައިވެއެވެ. ފެންބޮޑުވުމުގެ ހާދިސާއިން އާ ކާރިސާއެއް ނުއުފެއްދި ނަމަވެސް، ކުރިންވެސް ނާޒުކު ހާލަތެއްގައި ތިބި ކުދިންގެ ފުރާނައަށް ވަނީ ނުރައްކާވެފައެވެ.

މިކަމުގެ ނޭދެވޭ އަސަރު ކުޑަކުދިންގެ އުމުރުން ފަހަނަޅައި، މުޅި އުމުރަށް ދެމިގެންދެއެވެ. ހެދިބޮޑުވުމަށް ހުރަސްއެޅުމުގެ ސަބަބުން ސިކުނޑީގެ ތަރައްޤީއަށް ނޭދެވޭ އަސަރުކޮށް، ކިޔެވުމުގެ ޤާބިލުކަން ދަށްވެއެވެ. އަދި ބަލިވުމުގެ ސަބަބުން ސްކޫލަށް ހާޒިރުވުމަށް ހުރަސްއެޅި، ބޮޑުވުމަށްފަހު ވަޒީފާގެ މައިދާނުގައި އުފެއްދުންތެރިކަން ދަށްވެ، އާމްދަނީ ހޯދުމުގެ ފުރުޞަތު ކުޑަވެއެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ ނިއުޓްރިޝަން ޕާޓްނަރުން އަންދާޒާކުރާ ގޮތުގައި، މި މައްސަލައިގެ ސަބަބުން އަހަރެއްގެ މައްޗަށް އެ ޤައުމަށް ގާތްގަނޑަކަށް 17 ބިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރުގެ ގެއްލުން ވެއެވެ.

ތިމާވެށީގެ ނުރައްކާތަކަކީވެސް މި މައްސަލައަށް އިތުރުވާ ބޮޅެކެވެ. މެއި 2026 ގައި ޔުނިސެފުން ރިޕޯޓުކުރި ގޮތުގައި، ޕާކިސްތާނުގެ 7 ސިޓީއެއްގެ ނުރައްކާ ބޮޑު ސަރަޙައްދުތަކުގައި ދިރިއުޅޭ 12 މަހާއި 36 މަހާ ދެމެދުގެ ކޮންމެ 10 ކުއްޖެއްގެ ތެރެއިން 4 ކުއްޖެއްގެ ލޭގައި ލެޑް އެކުލެވޭ މިންވަރު މަތިކަމަށް ފާހަގަކުރެވިފައިވެއެވެ. 2,100 އަށްވުރެ ގިނަ ކުދިން ބައިވެރިކޮށްގެން ހެދި ދިރާސާއަކުން ދެއްކިގޮތުގައި ހައްޓާރާއި ހަރީޕޫރްގެ 88 އިންސައްތަ ކުދިންގެ ލޭގައި ލެޑް ހުރި މިންވަރު މަތިވިއިރު، އިސްލާމްއާބާދުން މި ނިސްބަތް އުޅެނީ 1 އިންސައްތައިގައެވެ. މިކަމަށް ރައްދުދިނުމުގެ ގޮތުން، ބޭނަޒީރު ނަޝޯނުމާ ޕްރޮގްރާމް ވަނީ ފުޅާކޮށްފައެވެ. ޖުލައި 2026 ގައި ސަރުކާރާއި ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފަރާތްތަކުން ވަނީ އިތުރު 3.3 މިލިއަން އަންހެނުންނާއި ކުޑަކުދިންނަށް އަމާޒުކޮށް މި ޕްރޮގްރާމް 3 އަހަރަށް އިތުރުކުރަން ނިންމާފައެވެ. މިނިވަން ދިރާސާއަކުން ދެއްކިގޮތުގައި މި ޕްރޮގްރާމްގައި ބައިވެރިވި ކުދިން ހަ މަސްވާއިރު ހެދިބޮޑުވުމަށް ހުރަސްއެޅުމުގެ ފުރުޞަތު 22 އިންސައްތަ ކުޑައެވެ. މީގެ އިތުރުން ޔުނިސެފްގެ 2025 ގެ އަހަރީ ރިޕޯޓުގައި، މާލްނިއުޓްރިޝަންގެ ހާލަތު ގޯސްވެފައިވާ 304,000 ކުދިންނަށް ފަރުވާދިންކަން ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، އަދިވެސް ބޭނުންޖެހިފައިވާ މިންވަރު އިންތިހާއަށް ބޮޑެވެ. ޑަބްލިޔުއެފްޕީގެ ރިޕޯޓުތައް ބުނާގޮތުން 7.5 މިލިއަން މީހުންނަށް ކާބޯތަކެތީގެ ނުރައްކާތެރިކަން ކުރިމަތިވެފައިވާއިރު، އޭގެ ތެރެއިން 1.25 މިލިއަން މީހުން ތިބީ އިމަރޖެންސީ ހާލަތުގައެވެ. ތުއްތުއިރު ނިއުޓްރިޝަން ނުލިބުމުން ލިބޭ ގެއްލުންތަކަކީ ފަހުން ފަސޭހައިން ރަނގަޅުކުރެވޭނެ ކަންކަމަށް ނުވާތީ، މިކަމަކީ ކުޑަކުދިންނަށް އޮތް ވަރަށް ބޮޑު ނުރައްކާއެކެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ މާލްނިއުޓްރިޝަން މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި ކާނާއާ ގުޅިފައިވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ މައިމީހާގެ ޞިއްޙަތާއި، ކުއްޖާއަށް ކާންދޭ ގޮތާއި، ސާފު ފެނާއި ނަރުދަމާގެ އިތުރުން މޫސުމީ ކާރިސާތަކުން އަރައިގަތުމުގެ ޤާބިލުކަން ދައުލަތަށް ފޯރުކޮށްދެވޭނެތޯ އުފެދޭ ސުވާލެކެވެ. ފެންނަން ހުރި ހެކިތަކުން ދައްކަނީ ފަޤީރުކަމާއި، ގޯސް ކާނާއާއި، ބަލިމަޑުކަމާއި، ތަޣައްޔަރު ފެނުގެ ބުރުވަޅިއެކެވެ.

މިކަމުގެ އެންމެ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ސިފައަކީ މިއީ ތަފާސްހިސާބުތަކުން މެނުވީ ބަދަލުނުވާ ދާއިމީ ކަމަކަށް ވެފައިވުމެވެ. އެތައް އަހަރެއްގެ މަސައްކަތުންވެސް އެތައް މިލިއަން ކުދިންނެއް ނިއުޓްރިޝަންގެ ނުރައްކާ ތަޙައްމަލުކުރަމުންދާއިރު، މިއީ ހަމައެކަނި ކުއްލި ހާލަތެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭކަށް ނެތެވެ. މިއީ ޞިއްޙީ، ދަނޑުވެރިކަމުގެ، ތަޢުލީމީ، އަދި އިޖުތިމާޢީ ރައްކާތެރިކަމުގެ ދާއިރާތައް ގުޅިގެން، ވަރުގަދަ ސިޔާސީ ނިންމުންތަކަކާއެކު ހައްލުކުރަންޖެހިފައިވާ ޤައުމީ އިންސާނީ ތަރައްޤީގެ ކާރިސާއެކެވެ. އެތައް މިލިއަން ޕާކިސްތާނު ކުދިންގެ މުސްތަޤުބަލު ބިނާވެފައިވަނީ މި ނިޒާމުތައް ގުޅިގެން ހަރުދަނާކޮށް މަސައްކަތްކުރަން ފެށުމުގެ މައްޗަށެވެ.

– ލިޔުންތެރިޔާއަކީ ސިންދުގައި މަސައްކަތްކުރައްވާ ތަޢުލީމީ ދާއިރާގެ ބޭފުޅެކެވެ.