ޕާކިސްތާނުގެ ބާރުގެ ދަށުގައިވާ ކަޝްމީރުގައި ދެމުންދާ އަނިޔާތަކާ ގުޅިގެން ބައިނަލްއަޤްވާމީ ފާޑުކިޔުންތައް އިތުރުވަނީ

ޕާކިސްތާނުގެ ބާރުގެ ދަށުގައި އޮންނަ ކަޝްމީރު (ޕީއޯޖޭކޭ) ގައި ބާއްވާ ސަރަޙައްދީ އިންތިޚާބާ ގުޅިގެން ކުރިއަށްދާ މުޒާހަރާތައް ހަމަނުޖެހުމަކަށް ބަދަލުވެ، ގިނަ ބައެއްގެ ފުރާނަ ވަނީ ގެއްލިފައެވެ. ޕާކިސްތާނުން މަނާކޮށްފައިވާ ޖޮއިންޓް އަވާމީ އެކްޝަން ކޮމިޓީ (ޖޭއޭއޭސީ) ގެ އިސްވެރިން ބުނާ ގޮތުގައި، ދެވަނަ ބުރުގެ ވޯޓުލުމުގެ ކުރިން ރަވާލަކޮޓް އާއި އެ ސަރަޙައްދުގައި ސަލާމަތީ ބާރުތަކާއެކު ހިނގި ކުރިމަތިލުންތަކުގައި 30 އަށްވުރެ ގިނަ މީހުން ވަނީ މަރުވެފައެވެ.

މަންޒަރު ދުށް މީހުންނާއި މަދަނީ ޖަމިއްޔާތަކުން ތުހުމަތުކުރާ ގޮތުގައި، އިންތިޚާބާ ގުޅޭ މުޒާހަރާތައް ރޫޅާލުމަށް ޕާކިސްތާނުގެ ސަލާމަތީ ބާރުތަކުން ވަނީ ހަތިޔާރެއް ނެތް އާންމުންގެ ގަޔަށް ބަޑިޖަހާފައެވެ. މީގެ އިތުރުން މުވާސަލާތީ ޚިދުމަތްތައް ކަނޑާލުމާއި، މުޒާހަރާކުރި ސަރަޙައްދުތަކުން މަރުވެފައިވާ މީހުންގެ ހަށިގަނޑުތައް ގެންދިއުމުގެ އިތުރުން ހޮސްޕިޓަލުތަކަށް ވަނުމަށް ހުރަސްއަޅާފައިވާ ކަމަށްވެސް އެ ފަރާތްތަކުން ވަނީ ތުހުމަތުކޮށްފައެވެ. ނަމަވެސް މިކަންކަން މިނިވަން ފަރާތަކުން އަދި ކަށަވަރުކުރެވިފައެއް ނުވެއެވެ.

މި ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ އަސްލަކީ އިންތިޚާބީ ނިޒާމަށް ގެންނަން އުޅޭ ބަދަލުތަކަކާ ގުޅިގެން މަސްތަކެއް ވަންދެން އުފެދިފައިވާ ނުތަނަވަސްކަމެވެ. އިންތިޚާބީ އިސްލާޙުތަކާއި، ސިޔާސީ ގޮތުން ތަމްސީލުކުރުމުގެ ހައްޤު އަދި އިޤުތިޞާދީ ލުއިފަސޭހަތަކަށް ގޮވާލައި މުޒާހަރާތަކުގައި އިސްކޮށް ހަރަކާތްތެރިވި ޖޭއޭއޭސީ އަކީ ދާދިފަހުން ޕާކިސްތާނު ސަރުކާރުން މަނާކޮށްފައިވާ ޖަމާޢަތެކެވެ.

މަހަކަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ވަންދެން ޕީއޯޖޭކޭ އޮތީ އަނދިރިކަމެއްގެ ތެރޭގައެވެ. ޖޫން 5 ވަނަ ދުވަހު އިންޓަނެޓާއި މޯބައިލް ނެޓްވޯކްތައް ކަނޑާލާފައިވާއިރު، އިންސާނީ ހައްޤުތަކަށް މަސައްކަތްކުރާ ފަރާތްތަކާއި ޤާނޫނީ ވަކީލުން ސިފަކުރާ ގޮތުގައި މިއީ ފަހުގެ ތާރީޚެއްގައި މި ސަރަޙައްދުގައި ހިނގާ އެންމެ އަނިޔާވެރި އަމަލުތަކެވެ. ބޭރުގެ ރޭވުމަކާ ނުލައި އަސާސީ ހައްޤުތަކަށް ގޮވާލައި އާންމުން ފެށި މި ހަރަކާތް ސަރުކާރުން ސިފަކުރީ ޓެރަރިޒަމްގެ ގޮތުގައެވެ. ސަރަޙައްދު ބަންދުކޮށް، ކެމެރާތައް ނިއްވާލުމަށްފަހު ސުލްހަވެރި މުޒާހަރާތަކަށް ދަނީ ބަޑިން ހަމަލާދެމުންނެވެ.

މި މައްސަލައިގެ މައިގަނޑު ހިއްސާދާރަކީ 2023 އިން ފެށިގެން ސުލްހަވެރިކަމާއެކު ހަރަކާތްތެރިވަމުން އަންނަ ޖައްމޫ އެންޑް ކަޝްމީރު ޖޮއިންޓް އަވާމީ އެކްޝަން ކޮމިޓީ (ޖޭކޭޖޭއޭއޭސީ) އެވެ. ވިޔަފާރިވެރިންނާއި ވަކީލުންނާއި ޓްރާންސްޕޯޓަރުން އަދި އެކްޓިވިސްޓުން ހިމެނޭ މި ކޯލިޝަނުން ވަނީ 38 ނުކުތާގެ މައްޗަށް އެކުލެވޭ ޗާޓަރެއް ހުށަހަޅާފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ކަރަންޓުގެ އަގުތަކާއި، އާންމު ޚިދުމަތްތަކާއި، ވަޒީފާއާއި، ބިމާއި ޖަންގަލީގެ ހައްޤުތަކުގެ އިތުރުން، ޕާކިސްތާނުގައި ވަޒަންވެރިވެފައިވާ ރެފިއުޖީންނަށް ޚާއްސަކޮށްފައިވާ އެސެމްބްލީގެ 12 ގޮނޑި އުވާލުން ހިމެނެއެވެ. ފާޑުކިޔާ ފަރާތްތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި މިއީ ޕީއޯޖޭކޭގެ ސަރުކާރު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ޕާކިސްތާނުގެ ޕާޓީތަކުން ބޭނުންކުރާ އުކުޅެކެވެ. މެއި މަހުގެ ފަހުކޮޅު އިސްލާމްއާބާދާއެކު ކުރެވުނު މަޝްވަރާތައް ނާކާމިޔާބުވުމުން، ޖޫން 5 ގައި 'އާޒާދު ޖައްމޫ އެންޑް ކަޝްމީރު އެންޓި-ޓެރަރިޒަމް އެކްޓް އޮފް 2014' ގެ ދަށުން ޖޭއޭއޭސީ އަކީ ޓެރަރިސްޓް ޖަމާޢަތެއްކަމަށް ސަރުކާރުން ކަނޑައެޅިއެވެ. ހަމަ އެދުވަހު، ޖުލައި 27 ގައި ޕީއޯޖޭކޭގެ އިންތިޚާބު ބާއްވާނެކަން އިއުލާންކޮށް، ޖޫން 20 ގެ ކުރިން ފަތުރުވެރިން އެ ސަރަޙައްދުން ފޭބުމަށް އެންގިއެވެ.

ޖަމާޢަތް މަނާކުރިތާ މަދު ގަޑިއިރުތަކެއްގެ ތެރޭގައި ލޭއޮހޮރުވުންތައް ފެށުނެވެ. ޖޫން 5 ގެ ރޭ ޝަހްޒޭބް ޙަބީބް ނަމަކަށްކިޔާ ވިޔަފާރިވެރިއަކު ކޮމިޓީގެ މެމްބަރަކާއެކު ދަތުރުކުރަނިކޮށް ރަވާލަކޮޓް ކައިރިން ބަޑިޖަހައި މަރާލިއެވެ. އެމްނެސްޓީ އިންޓަނޭޝަނަލް އިން ބުނި ގޮތުގައި އޭނާގެ ފަރާތުން ފުލުހުންނަށް އެއްވެސް ނުރައްކަލެއް ކުރިމަތިވެފައެއް ނުވެއެވެ. އޭގެ ދެ ދުވަސް ފަހުން، އޭނާގެ ހަށިގަނޑު ބާއްވާފައި އޮތް ރަވާލަކޮޓްގެ ކޮމްބައިންޑް މިލިޓަރީ ހޮސްޕިޓަލްގެ ބޭރުގައި މީހުން އެއްވެ ތިއްބާ ހިނގި ހަމަނުޖެހުންތަކުގައި އާންމުންގެ 7 މީހަކާއި 4 ފުލުހަކު މަރުވިއެވެ. ޖޫން 9 ގައި މުޅި ސަރަޙައްދުގައި ހަޅުތާލުކޮށް، ފަސްދޮޅަސް ހާހެއްހާ މީހުންނާއެކު ރަވާލަކޮޓަށް 'ލޯންގް މާޗް' އެއް ފެށިއެވެ. ކޮޓްލީގައި ހިނގި ހާދިސާތަކެއްގައި ގޭގެ ފުރާޅުމަތީގައި ހުރި ޑޮކްޓަރަކަށާއި، ގޭތެރޭގައި ހުރި އަންހެން ޤާނޫނީ ވަކީލެއްގެ ގަޔަށް ބަޑިޖަހައި މަރާލާފައިވާ ކަމަށް ރިޕޯޓުކުރެވުނެވެ. ޖޫން 12 އާ ހަމައަށް ރަސްމީ އިދާރާތަކުން ބުނެފައިވަނީ 20 މީހުން މަރުވެފައިވާ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ޒަޚަމްވި އަދި ގެއްލުނު މީހުންގެ އަދަދު މިއަށްވުރެ މާ ގިނަވާނެ ކަމަށް ވަކީލުންނާއި ނޫސްވެރިން ބުނެއެވެ. ޖޫން 14 ވަނަ ދުވަހު ރަވާލަކޮޓްގެ އީދުގާ މައިދާނުގައި ކުރިއަށްދިޔަ އިހުތިޖާޖަކަށްވެސް ބަޑިން ހަމަލާދީ އިތުރު ބަޔަކު މަރާލާފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް މުވާސަލާތީ ޚިދުމަތްތައް ކަނޑާލާފައިވުމުން، މަރުވި އަދި ޒަޚަމްވި މީހުންގެ އަދަދު ކަށަވަރު ކުރުމަކީ ނާދިރު ކަމެކެވެ.

މި ހާދިސާތަކުގެ އެންމެ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ ކަމަކީ މައުލޫމާތު ފޮރުވުމަށް ސަރުކާރުން ގަސްތުގައި ކުރަމުންދާ މަސައްކަތެވެ. މުވާސަލާތީ ޚިދުމަތްތައް މެދުކަނޑާލާފައި އޮންނަތާ ދެވަނަ ހަފްތާއަކަށް އެޅިފައިވާއިރު، ޕީއޯޖޭކޭގައި ދިރިއުޅޭ މީހުންނަށް އާއިލާތަކާ ގުޅޭނެ ގޮތެއް ނެތެވެ. ތަޖުރިބާކާރު ނޫސްވެރިންނަށް މަޖުބޫރުވެފައިވަނީ ފޯނުން ޚަބަރުތައް ކިޔައިދޭށެވެ. މަސައްކަތަށް ހުރަސްއަޅައި ނޫސްވެރިން ހައްޔަރުކުރަމުންދާއިރު، ޔޫޓިއުބް މެދުވެރިކޮށް ރިޕޯޓުކުރި ސޮހްރާބް ބަރްކާތް ވަނީ ޕްރިވެންޝަން އޮފް އިލެކްޓްރޯނިކް ކްރައިމްސް އެކްޓްގެ ދަށުން ހައްޔަރުކޮށްފައެވެ. މަރުވެފައިވާ މީހުންނާމެދު އަމަލުކުރާ ގޮތް ވަރަށް ރަޙުމްކުޑައެވެ. ވަކީލު ޔާސިރު ޝަފާޢަތުގެ ރިޕޯޓެއްގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި މަރުވެފައިވާ މީހުންގެ ހަށިގަނޑުތައް އާއިލާތަކާ ހަވާލުކުރަނީ، އެއީ ކުރިމަތިލުންތަކެއްގައި މަރުވި ޓެރަރިސްޓުންކަމަށް އެއްބަސްވެ ލިޔުމެއްގައި ސޮއިކުރުމުންނެވެ. އަދި މަންޒަރު ދުށް ފަރާތްތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި މަރުވެފައިވާ މީހުންގެ ހަށިގަނޑުތައް ޓްރަކްތަކަށް އަރުވައިގެން ގެންދެއެވެ. މީގެ އިތުރުން މައިގަނޑު މަރުކަޒުތަކުން ކާބޯތަކެއްޗާއި ބޭސްފަރުވާގެ ސާމާނު އެތެރެކުރުންވެސް ވަނީ ހުއްޓުވާފައެވެ.