އަޑިއާލާގެ ގައިދީ: އިމްރާން ޚާން އަދި ޕާކިސްތާނުގެ ބާރުގެ އޮނިގަނޑު

ޕާކިސްތާނަކީ ބޮޑެތި މައްސަލަތަކާއި ފަސާދަތައް ދައުލަތް ހިންގުމުގެ ސިޔާސީ އުކުޅުތަކަށް ބަދަލުކުރުމުގެ ޚާއްސަ ހުނަރެއް ލިބިފައިވާ ޤައުމެކެވެ. އާދައިގެ ސަރުކާރެއްނަމަ ވެއްޓިގެންދާނެ ފަދަ ކަންކަން، އިސްލާމްއާބާދުގައި އޮންނަނީ ޤައުމުގެ ހަމައެކަނި ބާރުވެރި މުއައްސަސާ ކަމަށްވާ އަސްކަރިއްޔާއަށް ފައިދާހުރި ގޮތަކަށް ބައްޓަންކޮށް، ޤާނޫނީ ސިފަ ގެނެސްދީފައެވެ. ފްރެންޗެސްކާ މަރީނޯގެ މި ލިޔުމުގައި އަލިއަޅުވާލާފައިވަނީ، އޮގަސްޓު 2023 ގައި ޖަލަށްލެވުނު ޕާކިސްތާނުގެ ކުރީގެ ބޮޑުވަޒީރު އިމްރާން ޚާން އަޑިއާލާ ޖަލުގައި ހައްޔަރުކޮށްފައި ހުރުމާ ގުޅޭ ސިޔާސީ، ޤާނޫނީ އަދި ޖިއޯޕޮލިޓިކަލް ނުކުތާތަކުގެ މައްޗަށެވެ.

މިކަން އެންމެ ފަހުން ކަށަވަރުވެގެންދިޔައީ، ކުރިން އިމްރާން ޚާންގެ ސިޔާސީ ވާހަކަތަކެއްގެ ގޮތުގައި ދެކެވުނު 'ސައިފަރ ކޭބަލް' ނުވަތަ ޑިޕްލޮމެޓިކް ސިއްރު ލިޔުން އާންމުވުމާ ގުޅިގެންނެވެ. މިއީ ޕާކިސްތާނުގައި ހަގީގީ ބާރު އޮންނަނީ އިންތިޚާބުތަކާއި ޤާނޫނުހަދާ މަޖިލީހުގެ އަތްމަތީގައި ނޫންކަމާއި، އޭގެ ބަދަލުގައި އެ ބާރު އޮންނަނީ ރާވަލްޕިންޑީ، ވޮޝިންގޓަން، އަދި ރިޔާޟްގެ އިތުރުން ކޮންމެ ބޮޑުވަޒީރަކީ ބޭނުންތެރި މީހެއްތޯ ނުވަތަ މަޤާމުން ދުރުކުރަންޖެހޭ މީހެއްތޯ ކަނޑައަޅާ ފަރާތްތަކުގެ އަތްމަތީގައިކަން ސާބިތުކޮށްދިން ކަމެކެވެ.

އިމްރާން ޚާން އަބަދުވެސް ވިދާޅުވަމުން ގެންދެވީ އޭނާގެ މައްޗަށް އިތުބާރުނެތްކަމުގެ ވޯޓު ނެގުމަކީ ހަމައެކަނި ޤާނޫނުހަދާ މަޖިލީހުގެ ނިންމުމެއް ނޫން ކަމަށާއި، އޭގެ ފަހަތުގައި ތިބީ އެމެރިކާ މީހުން ކަމަށެވެ. އެމެރިކާގެ އެސިސްޓެންޓް ސެކްރެޓަރީ އޮފް ސްޓޭޓް ފޯ ސައުތު އެންޑް ސެންޓްރަލް އޭޝިއަން އެފެއާޒް ޑޮނަލްޑް ލޫގެ ސިއްރު ޑިޕްލޮމެޓިކް ލިޔުމެއްގައި، ޕާކިސްތާނުގެ ބޮޑުވަޒީރު މަޤާމުން ދުރުނުކޮށްފިނަމަ ދެން ވާނެގޮތް ވަރަށް ސާފުކޮށް އަންގާފައިވާކަމަށް ޚާން ވިދާޅުވިއެވެ. އަހަރުތަކެއް ވަންދެން މި ވާހަކަތައް ބެލެވިފައި އޮތީ ސިޔާސީ ޑްރާމާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ނަމަވެސް މެއި 2026 ގައި 'ޑްރޮޕް ސައިޓް ނިއުސް' އިން މި ލިޔުން އެއްކޮށް އާންމުކުރުމާއެކު، އެމެރިކާއިން ފޮނުވިކަމަށް ބުނާ މެސެޖު ކަމަށްވާ، ޚާން މަޤާމުން ދުރުކޮށްފިނަމަ "ހުރިހާ ކަމަކަށް މާފުކުރެވޭނެ" ކަމަށް އޮތް އޮތުން ވެގެންދިޔައީ ހަގީގަތަކަށެވެ.

ވޮޝިންގޓަންގެ ނަޒަރުގައި ޚާންގެ ކުށްތައް ގިނައެވެ. އަފްޣާނިސްތާނުގައި ތާލިބާނުން ހޯދި ކާމިޔާބީއަށް އޭނާ މާބޮޑަށް ތާއީދުކުރެއްވިއެވެ. ޔޫކްރެއިން މައްސަލައިގައި ކިޔަމަންތެރިކަމާއެކު އެއްބަސްނުވިއެވެ. އެންމެ ބޮޑު ގޯހަކަށް ހެއްދެވީ، ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއަށް ފައިސާއާއި ހަތިޔާރުދީ، ސަލާމަތްކޮށްދޭ ބާރުތަކުގެ ހުއްދައަކާ ނުލައި މުސްތަޤިއްލު ޚާރިޖީ ސިޔާސަތެއް ގެންގުޅުއްވުމެވެ. ޕާކިސްތާނުގައި ބޮޑުވަޒީރުންނަށް ކޮރަޕްޝަނާއި ނާޤާބިލުކަން ހުއްދަވި ނަމަވެސް، އަސްކަރިއްޔާގެ ބޭރުގެ މުޢާމަލާތްތަކަށް ހުރަސްއެޅުމަކީ މަނާކަމެކެވެ.

އިމްރާން ޚާން ބަންދުކޮށްފައި ބެހެއްޓުމުގެ އަސްލު ސަބަބަކީ މިއީއެވެ. ތޯޝާޚާނާ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. އަދި ސައިފަރ މައްސަލައެއްވެސް ނޫނެވެ. އޭނާ ބަންދުކޮށްފައި ހުރުމަކީ ސިޔާސީ ރޭވުމެކެވެ. އދ. ގެ ވޯކިންގ ގްރޫޕް އޮން އާބިޓްރަރީ ޑިޓެންޝަން އިން ވަނީ އޭނާ ހައްޔަރުކޮށްފައިވަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފަށްކަމަށް ކަނޑައަޅައި، ވަގުތުން މިނިވަންކޮށް ބަދަލުދިނުމަށް ގޮވާލާފައެވެ. އަދި 2024 ގެ އިންތިޚާބުގެ ކުރިން ޚާން އަދި ޕާކިސްތާން ތަޙްރީކޭ އިންސާފް (ޕީޓީއައި) އާ ދެކޮޅަށް ހިންގުނު ކެމްޕޭނެއްގެ ގޮތުގައި އެކަން ސިފަކޮށްފައެވެ. ޕާކިސްތާނުން ސިޔާސީ ލީޑަރުން ޖަލަށްލަނީ ޤާނޫނާ ޚިލާފުވެގެންނެއް ނޫނެވެ. ނިޒާމާ ޚިލާފުވުމުންނެވެ.

އިމްރާން ޚާން ޖަލުގައި ބަހައްޓާފައިވާ ހާލަތަކީ އާދައިގެ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދެވޭ މެސެޖެކެވެ. މަސްތަކެއް ވަންދެން އޭނާ ބަހައްޓާފައިވަނީ އެކަހެރިކޮށެވެ. އާއިލާއާއި، ވަކީލުންނާއި، ޑޮކްޓަރުންނާ ބައްދަލުކުރުން ވަނީ ކޯޓު އަމުރުތަކާ ޚިލާފަށް މަނާކޮށްފައެވެ. ޑިސެމްބަރ 2025 ގައި ރޮއިޓާސް އިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، އޭނާގެ ދައްތައަށް ލިބުނު މަދު ބައްދަލުވުމަކަށްފަހު، ޚާންގެ ޖިސްމާނީ ހާލަތު ރަނގަޅު ނަމަވެސް އޭނާ ހުރީ އެކަހެރިކޮށް ބަންދުކުރެވިފައިކަމަށާއި ނަފްސާނީ ގޮތުން އަސަރުކޮށްފައިވާކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ. އަދި އެއް އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސްވީއިރު އޭނާގެ ޒާތީ ޑޮކްޓަރަށްވެސް އޭނާ ނުފެންނަކަމަށް އާއިލާއިން ބުންޏެވެ. 'ދަ ގާޑިއަން' އިން ފަހުން ރިޕޯޓުކުރި ގޮތުގައި، ޚާންގެ ކަނާތު ލޮލަށް 'ސެންޓްރަލް ރެޓިނަލް ވެއިން އޮކްލޫޝަން' ގެ މައްސަލައެއް ދިމާވެ، އެކަށީގެންވާ ފަރުވާ ނުލިބިއްޖެނަމަ ދާއިމީކޮށް ލޮލުގެ ފެނުން ގެއްލިދާނެކަމުގެ ކަންބޮޑުވުން ޕީޓީއައި އިން ފާޅުކޮށްފައިވެއެވެ.

މިއީ ހަމައެކަނި ޖަލަށްލުމެއް ނޫނެވެ. މިއީ ލަސްލަހުން ނައްތާލުމެވެ. ޤައުމުގެ އެންމެ މަޤުބޫލު ސިޔާސީ ލީޑަރު، ކުރީގެ ބޮޑުވަޒީރު ގޮޅިއެއްގައި ބާއްވައިގެން އަމަލުކުރަމުންދަނީ ކުށްވެރިއަކާ މެދު އަމަލުކުރާ އުސޫލަކުން ނޫނެވެ. މި އެކަހެރިކުރުމަކީ ހަމައެކަނި އަދަބެއް ނޫނެވެ. މިއީ ފިލާވަޅެކެވެ. އާންމުންގެ ތާއީދު އަސްކަރިއްޔާގެ ބާރާ ކުރިމަތިލައިފިނަމަ ވާނެގޮތް ޕާކިސްތާނަށް ދަސްކޮށްދިނުމެވެ. އަދި ބޭރު ޤައުމުތަކަށް އަސްކަރިއްޔާގެ ކޮންޓްރޯލް އޮތްކަން އަންގައިދިނުމެވެ.

އިންތިޒާމު އޮންނަނީ ވަރަށް ސާފުކޮށެވެ. މަދަނީ ސަރުކާރުން ވެރިކަންކުރާކަން ދައްކައެވެ. ހަގީގީ ބާރު ހިންގަނީ އަސްކަރިއްޔާއިންނެވެ. ޝަރުޢީ ނިޒާމުން އެކަން ޤާނޫނީ ގޮތުން ހުއްދަކުރެއެވެ. މީޑިއާއިން އެކަން ޒީނަތްތެރިކުރެއެވެ. ބޭރު ބާރުތަކުން އެކަން ގަބޫލުކުރަނީ ރާވަލްޕިންޑީއަކީ އެމީހުންނަށް ބޭނުންތެރި ތަނަކަށް ވާތީއެވެ. ސޯވިއެޓުންނާ ދެކޮޅަށް، ތާލިބާނުންނާ ދެކޮޅަށް، ތާލިބާނުންނާއެކު، އީރާނާ ދެކޮޅަށް އަދި ސައުދީ އަރަބިއްޔާއާއެކު ވެސް ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާ ބޭނުންކުރެވޭތީއެވެ. ޕާކިސްތާނަކީ އަސްކަރިއްޔާއެއް އޮންނަ ދައުލަތެއް ނޫނެވެ. އެއީ ބިމަކާއި، އާބާދީއަކާއި، ނިއުކްލިއަރ ހަތިޔާރާއި މޮޅު ޕަބްލިކް ރިލޭޝަންސް ޑިޕާޓްމަންޓެއް އޮންނަ އަސްކަރިއްޔާއެކެވެ.

އިމްރާން ޚާންއަށް ހެދުނު ގޯހަކީ މި ނިޒާމާ ދެކޮޅު ހެއްދެވުމެއް ނޫނެވެ. އޭނާ ވެރިކަމަށް ގެނައީވެސް ފަހުން އޭނާ ބޭރުކޮށްލި އަސްކަރީ އެސްޓަބްލިޝްމަންޓުންނެވެ. އޭނާ ވިއްކީ ކޮރަޕްޝަނާ ދެކޮޅު، ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިފައިވާ ޑިމޮކްރަސީއެއްގެ ޒަމާނީ މޫނުމަތީގެ ގޮތުގައެވެ. ނަމަވެސް ޚާން މާ މަޤުބޫލުވެ، އަމިއްލަ ނިންމުންތައް ނިންމަވަން ފެއްޓެވުމުން ނިޒާމަށް ނުރައްކަލަކަށް ވީއެވެ.

އޭނާ ޖަލަށްލުމުން ދެ މަޤްސަދެއް ހާސިލުވިއެވެ. އެތެރޭގެ ގޮތުން، ރާވަލްޕިންޑީއާ ދެކޮޅަށް މިލިއަނުން މީހުން ނެރެވޭނެ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ބާރު ކަނޑުވާލެވުނެވެ. ބައިނަލްއަޤްވާމީ ގޮތުން، ޕާކިސްތާނުގެ ސްޕޮންސަރުންނަށް އަނެއްކާވެސް ކަންކަން ކޮންޓްރޯލް ކުރެވިއްޖެކަމުގެ ޔަގީންކަން ދެވުނެވެ. ޚާން ޖަލުގައި އޮތުމުން، އަސްކަރިއްޔާއަށް ސީދާ ވޮޝިންގޓަން، ރިޔާޟް، ބެއިޖިންގ އަދި ގަލްފުގެ ޤައުމުތަކާ މުޢާމަލާތްކުރެވޭނެއެވެ.

2024 ގެ އިންތިޚާބުން ޤާނޫނީ ހައިސިއްޔަތުގެ މައްސަލަ ހައްލެއް ނުވިއެވެ. ޕީޓީއައިގެ ތާއީދުލިބިފައިވާ ކެންޑިޑޭޓުންނަށް ކުރިމަތިވި ހުރަސްތަކާއި، ހައްޔަރުކުރުންތަކާއި ޕާޓީގެ ނިޝާން އަތުލުމާއެކުވެސް އެމީހުން ބޮޑު ކާމިޔާބީއެއް ހޯދިއެވެ. ދެން ފެނިގެންދިޔައީ އަސްކަރީ ވެރިކަން ޤާނޫނުއަސާސީގެ ތެރެއިން ބަލައިގަތުމެވެ. ކުރިން ހަމައެކަނި ސިފައިންގެ ވެރިޔަކަށް ހުންނެވި އާސިމް މުނީރު، ފީލްޑް މާޝަލް އަދި ޗީފް އޮފް ޑިފެންސް ފޯސަސްގެ މަޤާމަށް ވަޑައިގެން އާ ނިޒާމެއްގެ މައިގަނޑު މީހާއަށް ވެވަޑައިގަތެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީގެ 27 ވަނަ އިޞްލާޙުގެ ދަށުން ޗީފް އޮފް ޑިފެންސް ފޯސަސްގެ މަޤާމު އުފައްދައި، ސުޕްރީމް ކޯޓުގެ ބާރު ކަނޑުވާލައި، އާ ފެޑެރަލް ކޮންސްޓިޓިއުޝަނަލް ކޯޓަކަށް ބާރުތައް ބަދަލުކުރިއެވެ. އަދި އާސިމް މުނީރަށް އުމުރުދުވަހުގެ ޤާނޫނީ ރައްކާތެރިކަން ދިނެވެ. މިއީ ލިޔެކިޔުމުގެ ތެރެއިން ގެނައި ބަޣާވާތެކެވެ.

އިމްރާން ޚާން އަދިވެސް ޖަލުގައި ހުންނެވީ މިހެންވެގެންނެވެ. އޭނާ ދޫކޮށްލުމަކީ ހަމައެކަނި ކުރީގެ ބޮޑުވަޒީރަކު މިނިވަންކުރުމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ސައިފަރ އާއި، އިތުބާރުނެތްކަމުގެ ވޯޓާއި، އަސްކަރިއްޔާގެ ދައުރާއި، ވޮޝިންގޓަންގެ ނުފޫޒާއި އަދި އާސިމް މުނީރު ޤާނޫނީ އެންމެ އިސް ފަރާތަށް ބަދަލުވި ހުރިހާ މައްސަލަތަކެއް އަލުން ހުޅުވިގެންދާނެ ކަމެކެވެ. ޚާން އަކީ މިހާރު ހަމައެކަނި ސިޔާސީ މީހެއް ނޫނެވެ. އޭނާއަކީ ހެއްކެކެވެ. އަދި ޕާކިސްތާނުގައި ހެކިތައް އޮންނާނީ ގެއްލުވާލާފައި، ބިރުދައްކާފައި، އަރުވާލެވިފައި، ވަޅުލެވިފައި ނުވަތަ ޖަލަށްލެވިފައެވެ.

އަޑިއާލާގެ ގައިދީ އަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޢާމަލާތުގެ ބައެކެވެ. އޭނާ އެތަނުގައި ހުރުމުން އަންގައިދެނީ ޕާކިސްތާނުގެ އަސްކަރިއްޔާގެ ކޮންޓްރޯލް އަދިވެސް އޮތްކަމެވެ. އެއްވެސް އިންތިޚާބެއްގެ ނަތީޖާއަކަށް އަދި ކޯޓު އަމުރަކަށްވެސް އަސްކަރިއްޔާއިން ބޭނުންވާ ކަންކަން ހާސިލުކުރުމަށް ހުރަސް ނޭޅޭނެކަން ބޭރު ޤައުމުތަކަށް އެކަމުން ޔަގީންކޮށްދެއެވެ.