ބަންގްލަދޭޝްގެ ވެކްސިން ދިނުމުގެ ކާމިޔާބީގެ ފަހަތުގައިވާ ބޮޑެތި މައްސަލަތައް ހިމަބިހީގެ ސަބަބުން ފަޅާއަރައިފި

ބަންގްލަދޭޝްގައި މިހާރު ކުރިމަތިވެފައިވާ އާންމު ސިއްހަތުގެ ކާރިސާއަކީ ދުވަހަކުވެސް ދިމާވެގެންވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ޑިރެކްޓަރ ޖެނެރަލް އޮފް ހެލްތު ސަރވިސަސް (ޑީ.ޖީ.އެޗް.އެސް) ގެ އެންމެ ފަހުގެ ތަފާސްހިސާބުތައް ދައްކާގޮތުން، 15 މާރިޗު 2026 އިން ފެށިގެން 1.89 ލައްކައަށްވުރެ ގިނަ މީހުންނަށް (ގިނައިން ކުޑަކުދިންނަށް) ހިމަބިހި ނުވަތަ އެއާ ގުޅުންހުރި އަލާމާތްތައް ފެނިފައިވެއެވެ. ސެޕްޓެމްބަރު 11 އާ ހަމައަށް 1.49 ލައްކަ މީހުންނަށް ހޮސްޕިޓަލުގައި ފަރުވާދޭން ޖެހިފައިވާއިރު، ހިމަބިހި ޖެހިގެންނާއި އެ ބަލިކަމަށް ޝައްކުކުރެވޭ 1,012 މީހުން ވަނީ މަރުވެފައެވެ. ކަށަވަރުކުރެވިފައިވާ ކޭސްތަކާއި ޝައްކުކުރެވޭ ކޭސްތަކުގެ ތަފްސީލުތައް ދެނެގަންނަން ޖެހުނު ނަމަވެސް، އެންމެ ބޮޑު ހަގީގަތަކީ ވެކްސިން ދީގެން ރައްކާތެރިކުރެވޭނެ ބައްޔެއްގައި ގިނަ އަދަދެއްގެ ކުޑަކުދިންތަކެއް މަރުވަމުން ދިއުމެވެ. މިއީ ބަލައިގަނެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.

މި ކާރިސާގެ ޒިންމާ ހަމައެކަނި ސަރުކާރެއްގެ ބޮލުގައި، ނުވަތަ ވަކި އޮފިޝަލެއްގެ ބޮލުގައި، ނުވަތަ ވެކްސިން ނުދޭ މައިންބަފައިންނާއި ސިއްހީ އެހީތެރިންގެ ބޮލުގައި އެޅުވޭކަށް ނެތެވެ. މިއީ އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ޖަމާވަމުން އައި މައްސަލަތަކެއްގެ ނަތީޖާއެވެ. ނަމަވެސް، މީގެ ތެރޭގައި ހުއްޓުވިދާނެ ކަންތައްތަކެއް ހުރިކަން ގަބޫލުކުރަންޖެހެއެވެ.

އެކްސްޕޭންޑެޑް ޕްރޮގްރާމް އޮން އިމިއުނައިޒޭޝަން (އީ.ޕީ.އައި) އަށް 1980 ގެ އަހަރުތަކުގެ މެދުތެރޭގައި ހާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދެވުމާއެކު، ބަންގްލަދޭޝް ވެގެންދިޔައީ ތަރައްގީވަމުން އަންނަ ގައުމުތަކުގެ ތެރެއިން ވެކްސިން ޕްރޮގްރާމް އެންމެ ކާމިޔާބު އެއް ގައުމަށެވެ. ސަރުކާރުގެ އިސްނެގުމާއި، އެން.ޖީ.އޯތަކާއި ސިއްހީ އެހީތެރިންގެ ބުރަ މަސައްކަތުން، ކުޑަކުދިންނަށް ވެކްސިން ދިނުމަކީ އާދައިގެ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި އާއިލާތަކުން ބަލައިގަތެވެ. ސިޔާސީ އެއްބާރުލުމާއި، ރަނގަޅު މެނޭޖްމަންޓާއި ރައްޔިތުންގެ ބައިވެރިވުން އޮވެއްޖެނަމަ، ފަގީރު ގައުމަކަށްވެސް ކުޑަކުދިން ރައްކާތެރިކުރެވިދާނެކަން އެދުވަސްވަރު ސާބިތުކޮށްދިނެވެ. އެހެންކަމުން މިއަދުގެ ހާލަތަކީ ވަރަށް ހިތާމަވެރި ހާލަތެކެވެ.

ހިމަބިއްސަކީ ވަރަށް ހަލުވިކަމާއެކު ފެތުރޭ ބައްޔެކެވެ. ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމިއްޔާ (ޑަބްލިޔު.އެޗް.އޯ) އިން ލަފާދެނީ ބަލި ފެތުރުން ހުއްޓުވުމަށްޓަކައި ހިމަބިހީގެ ވެކްސިންގެ ދެ ޑޯޒް މަދުވެގެން 95 އިންސައްތަ ކުދިންނަށް ދިނުމަށެވެ. ކޮވިޑް-19 ގެ ސަބަބުން ވެކްސިން ޕްރޮގްރާމަށް ބުރޫއަރައި، ބައެއް ކުދިންނަށް އެއްވެސް ވަރަކަށް ވެކްސިން ނުދެވި ދިޔައެވެ. ޚާއްސަކޮށް އާބާދީގެ ބައިބޯ ސަރަހައްދުތަކާއި، ހިޖުރަކުރާ މީހުންނާއި، އަޅާނުލެވި ހުރި މުޖުތަމައުތަކުގެ ކުދިންނަށް ވެކްސިން ނުދެވި، މި މައްސަލަތައް އިތުރަށް ގޯސްވިއެވެ. މީގެ އިތުރުން ވެކްސިން ލިބުމުގެ ދަތިކަމަކީވެސް ދިމާވި ބޮޑު މައްސަލައެކެވެ. ޑަބްލިޔު.އެޗް.އޯގެ އެސެސްމަންޓުންވެސް ވެކްސިން ސަޕްލައިކުރުމުގެ މައްސަލަތައް ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ. އޭގެ ނަތީޖާއަކަށްވީ ރައްކާތެރިކަން ލިބެންޖެހޭ ކުދިންނަށް އެ ރައްކާތެރިކަން ނުލިބުމެވެ.

މިއަހަރުގެ ކުއްލި ވެކްސިން ކެމްޕޭނުގައި 1.8 ކްރޯޑު ކުދިންނަށް ވެކްސިން ދިނުމަށް އަމާޒުކޮށް، 1.84 ކްރޯޑާއި 1.97 ކްރޯޑާ ދެމެދުގެ އަދަދެއްގެ ކުދިންނަށް ވެކްސިން ދިންކަމަށް ރިޕޯޓުކުރިއެވެ. ނަމަވެސް އޭގެ ފަހުން ކުރިއަށްގެންދިޔަ ވިޓަމިން އޭ ކެމްޕޭނެއްގައި ހަމަ އެ އުމުރުފުރާގެ 2.23 ކްރޯޑު ކުދިންނަށް އަމާޒުކުރެވުނެވެ. މީގެ މާނައަކީ ހިމަބިހީގެ ކެމްޕޭނުގައި 39 ލައްކަ ކުދިން ނުހިމެނި ދޫވެފައިވުމެވެ. މިއީ ތަފާސްހިސާބުގެ ކުޑަ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. އަމާޒުކުރަންޖެހޭ ކުދިންގެ އަދަދު ރަނގަޅަށް ނޭނގޭނަމަ، 100 އިންސައްތަ ކަވަރޭޖް ހާސިލްކުރިކަމަށް ރިޕޯޓުކުރި ނަމަވެސް، އެތައް މިލިއަން ކުދިންނަކަށް ވެކްސިނެއް ނުލިބޭނެއެވެ. ޖޫން އަދި ޖުލައި މަހު ބަލިމަޑުކަން ދަށްވުމަށްފަހު، އޮގަސްޓު މަހު އަނެއްކާވެސް އިތުރުވީ އެހެންވެގެންނެވެ.

އެހާ ގިނަ ކުދިން މަރުވަނީ ކީއްވެގެންތޯ ސުވާލު އުފެދެއެވެ. 'ދަ ޑެއިލީ ސްޓާ' ގެ ތަހުގީގުން އެނގުނު ގޮތުގައި، ކުދިންގެ ހާލަތު ސީރިއަސްވަންދެން އެކި ހޮސްޕިޓަލުތަކަށް ބަދަލުކުރަން ޖެހިފައިވެއެވެ. އާންމު ސިއްހަތުގެ ތަޖުރިބާކާރު މުޝްތުޤު ޙުސައިން ވިދާޅުވިގޮތުގައި، މި ކާރިސާގައި މާބޮޑަށް ބަރޯސާވެފައިވަނީ އިންޓެންސިވް ކެއަރ ފަދަ މަތީ ފެންވަރުގެ ފަރުވާއަށެވެ. ނަމަވެސް ބަލިމީހުން ދެނެގަނެ، އެކަހެރިކޮށް އަދި ޕްރައިމަރީ އަދި ސެކަންޑަރީ ލެވެލްގައި ފަރުވާ ދިނުން ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ފެއިލްވެފައެވެ. ބަލި ފެތުރެން ފެށުމުން، ޑަބްލިޔު.އެޗް.އޯ އިން ލަފާދޭ ގޮތަށް އަވަހަށް ބަލި ދެނެގަތުމާއި، ރަނގަޅު ފަރުވާ ދިނުމާއި، ވިޓަމިން އޭ ދިނުމާއި، ބަލި ފެތުރުން ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަކީ މަރުވާ ނިސްބަތް މަދުކުރުމަށް ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަންކަމެވެ.

މީގެ އިތުރުން ހިމަބިހީގެ ވެކްސިނަކީ ހޫނަށް ވަރަށް ނާޒުކު އެއްޗެކެވެ. ޑަބްލިޔު.އެޗް.އޯ އިން ބުނާގޮތުގައި ހޫނުގަދަވުމުން ވެކްސިންގެ ބާރު ކެނޑެއެވެ. ބަންގްލަދޭޝްގައި މިހެން ދިމާވިކަމުގެ ސީދާ ހެއްކެއް ނެތް ނަމަވެސް، ފަރުވާ ހޯދާ ގިނަ ކުދިންނަކީ ވެކްސިން ނުޖަހާ ކުދިންނެވެ. އެހެންކަމުން ވެކްސިންގެ ކޯލްޑް-ޗެއިން ރެކޯޑުތަކާއި ގުދަންކުރުމުގެ ނިޒާމުތައް މިނިވަންކަމާއެކު ތަހުގީގު ކުރެވެން ޖެހޭނެއެވެ.

ހެލްތު މިނިސްޓަރު ދާދި ފަހުން ވިދާޅުވެފައިވަނީ ބަލިމަޑުކަން މިހާ ގޯސްވެފައިވަނީ "އައު ވޭރިއަންޓެއް" ގެ ސަބަބުން ކަމަށް ވެދާނެ ކަމަށެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެފަދަ ވޭރިއަންޓެއް އަދި ފެނިފައެއް ނުވެއެވެ. މިއީ އިލްމީ ގޮތުން ތަހުގީގުކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. މައްސަލަތައް ފޮރުވުމަށް ނުވަތަ ސިޔާސީ ބޭނުމަކަށް މިކަން ބޭނުންކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ.

މިހާރު އެންމެ އިސްކަމެއް ދޭންވީ ވެކްސިން ނުލިބި ތިބި ހުރިހާ ކުދިން ހޯދައި ވެކްސިން ދިނުމަށެވެ. ސަރުކާރުން ސެޕްޓެމްބަރު 25 ގައި ފަށާ ގައުމީ ކެމްޕޭނުގައި، ވެކްސިން ނުދެވި ހުރި ހަ މަހުގެ ކުދިންނާއި އެހެނިހެން ކުދިންނަށް އަމާޒުކުރާނެއެވެ. މި ކެމްޕޭނުގައި ކުރީގެ ގޯސްތައް ތަކުރާރުކޮށްގެން ނުވާނެއެވެ. ގެތަކަށް ޒިޔާރަތްކޮށްގެން މައިކްރޯޕްލޭނިންގ ހަދައި، އެންމެ ބޮޑަށް އަޅާނުލެވި ހުރި ސަރަހައްދުތަކަށް ސަމާލުކަން ދޭންޖެހެއެވެ. ސަޕްލައި-ޗެއިން ފެއިލްވުމުން ކުޑަކުދިން މަރުވެއެވެ. އެހެންކަމުން ކުއްލި ކެމްޕޭންތަކުގެ ބަދަލުގައި، އާންމުކޮށް ވެކްސިން ދޭ ނިޒާމު (އީ.ޕީ.އައި) އަލުން އާރާސްތުކުރަން ޖެހެއެވެ. ސަރުކާރުން އެން.ޖީ.އޯތަކާއި މުޖުތަމައުތަކާ ގުޅިގެން ކުރީގެ ކާމިޔާބީ އަލުން ހޯދަން މަސައްކަތްކުރަން ޖެހެއެވެ.

މިއީ ހުއްޓުވިދާނެ އާންމު ސިއްހަތުގެ ކާރިސާއެކެވެ. އަދި ހިންގުމުގެ ނިޒާމު ފެއިލްވުމެވެ. މިހާރު އުފެދޭ ސުވާލަކީ މިއީ ކީއްވެ ހިނގި ކަމެއްކަން ހޯދުމުގެ ހިތްވަރު އަހަރެމެންގެ ކިބայގައި އެބަހުރިތޯއާއި، މިފަދަ ކަމެއް ތަކުރާރު ނުވުމަށް ފިޔަވަޅު އެޅުމުގެ އަޒުމް އެބައޮތްތޯ ކުރެވޭ ސުވާލެވެ.

(މި ލިޔުމަކީ ބަންގްލަދޭޝް ހެލްތު ވޮޗްގެ ކޮންވީނަރ އަދި ބްރެކް ޔުނިވަރސިޓީގެ ޖޭމްސް ޕީ ގްރާންޓް ސްކޫލް އޮފް ޕަބްލިކް ހެލްތުގެ ފައުންޑިންގ ޑީން ޑރ. އަޙްމަދު މުޝްތާޤު ރަޒާ ޗައުދަރީ ލިޔުއްވާފައިވާ ލިޔުމެކެވެ.)