ސީއެސްއޭ ރިޕޯޓު: ޕާކިސްތާނުގައި 25 މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ ކުދިން ސްކޫލަށް ނުދޭ

ޕާކިސްތާނުގައި 'ނޭޝަނަލް އެޑިއުކޭޝަން އިމަޖެންސީ' (ގައުމީ ތައުލީމީ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތު) އިއުލާނުކުރިތާ ދެ އަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަސް ފާއިތުވެފައިވާއިރު، އެ ގައުމުގެ 25 މިލިއަނަށްވުރެ ގިނަ ކުދިން އަދިވެސް ތައުލީމީ ނިޒާމުން ބޭރުގައިވާކަން ހާމަވެއްޖެއެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން ބަލާއިރުވެސް ސްކޫލަށް ނުދާ ކުދިންގެ އާބާދީ އެންމެ ބޮޑު އެއް ގައުމެވެ. ގާނޫނުއަސާސީން ހިލޭ މަޖުބޫރު ތައުލީމު ކަށަވަރުކޮށްދީ، މަރުކަޒީ އަދި ޕްރޮވިންސްތަކުގެ ފެންވަރުގައި ތަފާތު ސިޔާސަތުތައް އިއުލާނުކުރި ނަމަވެސް، މި މައްސަލައަށް ހައްލެއް ލިބިފައެއް ނުވެއެވެ.

ސިވިލް ސަރވިސަސް އެކެޑަމީ (ސީއެސްއޭ) އިން އެކުލަވާލި ތަފްސީލީ ރިޕޯޓެއްގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ޕާކިސްތާނުގެ ތައުލީމީ ދާއިރާއަށް ދިމާވެފައިވާ މައިގަނޑު މައްސަލައަކީ ސިޔާސަތުތައް ނެތުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި، އެ ސިޔާސަތުތައް ތަންފީޒުނުކުރެވުމާއި، ހިންގުމުގެ ނިޒާމު ބަލިކަށިވުމާއި، އިދާރީ އޮނިގަނޑު ރޭވިފައިވާ ގޮތާއި، މާލީ ތަނަވަސްކަން ނެތުމުގެ އިތުރުން ޑޭޓާ އެއްކުރުމުގައި ހުރި ގޮންޖެހުންތަކަކީ މައްސަލައިގެ އަސްލެވެ. މީގެ ސަބަބުން ގާނޫނުއަސާސީގެ 25-އޭ މާއްދާގެ ދަށުން ލިބިދޭންޖެހޭ ހައްގުތަކަށް ވަނީ ހުރަސްއެޅިފައެވެ.

ނޭޝަނަލް އެޑިއުކޭޝަން އެކްޝަން ޕްލޭން (އެންއީއޭޕީ) 2026 ގެ ދަށުން ހުރިހާ ޕްރޮވިންސަކުންވެސް މަގުޗާޓުތަކެއް ތައްޔާރުކޮށްފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް ސީއެސްއޭގެ ރިޕޯޓުގައި އިންޒާރުދީފައިވަނީ، ޕްލޭންކުރުމާއި ތަންފީޒުކުރުމާ ދެމެދު އޮތް ފަރަގު ބޮޑުވެ، މިލިއަނެއްހާ ކުދިންނަށް އޭގެ ފައިދާ ނުކުރާ ކަމަށެވެ. އަދި ޖަވާބުދާރީވުމާއި، ހިންގުމާއި، މާލީ ނިޒާމަށް ބޮޑެތި އިސްލާހުތަކެއް ނުގެނެސްފިނަމަ، ގައުމީ ތައުލީމީ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތަކީ ހަމައެކަނި ނަމެއްގައި އޮންނަ އެއްޗަކަށް ވެގެންދާނެކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ.

ޕާކިސްތާން އިންސްޓިޓިއުޓް އޮފް އެޑިއުކޭޝަން (ޕީއައިއީ) ގެ ތަފާސްހިސާބުތަކާ ހަވާލާދީ މި ރިޕޯޓުގައި ބުނެފައިވަނީ، މިއީ އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ނިޒާމީ ގޮތެއްގައި އަޅާނުލެވި އޮތުމުގެ ނަތީޖާ ކަމަށެވެ. އާބާދީ އިތުރުވުމާއި، ފަގީރުކަމާއި، ތައުލީމަށް ކުރާ ހޭދަ ކުޑަވުމުގެ ސަބަބުން ސްކޫލަށް ނުދާ ކުދިންގެ އަދަދު ވަނީ އިންތިހާއަށް އިތުރުވެފައެވެ. 1990 ގެ އަހަރުތަކުން ފެށިގެން 2010 ގެ އަހަރުތަކާ ހަމައަށް ސްކޫލަށް ނުދާ ކުދިންގެ ރެކޯޑުތައް ބެލެހެއްޓީ އެކެޑަމީ އޮފް އެޑިއުކޭޝަނަލް ޕްލޭނިންގ އެންޑް މެނޭޖްމަންޓް (އޭއީޕީއޭއެމް) އިންނެވެ. ނަމަވެސް އާބާދީއާ އެއްވަރަށް ދައުލަތުގެ ވަސީލަތްތައް ގާއިމުނުކުރެވުމުގެ ސަބަބުން މިލިއަނެއްހާ ކުދިންނަށް ވަނީ ތައުލީމުން މަހުރޫމުވެފައެވެ. އޭގެ ފައިދާ ނަގައި އަމިއްލަ ސްކޫލްތައް ގިނަވި ނަމަވެސް، އަސާސީ ގޮތުން ތައުލީމު ހާސިލުކުރުމަށް އޮތް ހުރަސްތަކަށް ހައްލެއް ނުލިބުނެވެ.

ޕާކިސްތާން އެޑްމިނިސްޓްރޭޓިވް ސަރވިސް ކެމްޕަސްގެ 5 ޕޮލިސީ އެނާލިސިސް ގްރޫޕަކުން އެކުލަވާލި މި ރިޕޯޓުގައި ޕަންޖާބު، ސިންދު، ޚައިބަރު ޕަޚްތުންޚުވާ، ބަލޯޗިސްތާން، އިސްލާމްއާބާދު، ގިލްގިޓް-ބަލްޓިސްތާން އަދި އާޒާދު ޖައްމޫ އެންޑް ކަޝްމީރުގެ ތައުލީމީ ނިޒާމުތައް ވަނީ ދިރާސާކޮށްފައެވެ. ޔުނިސެފްގެ ހިސާބުތަކާ ހަވާލާދީ ބުނެފައިވަނީ ސްކޫލަށް ދާ އުމުރުގެ 25.1 މިލިއަނާއި 26 މިލިއަނާ ދެމެދުގެ އަދަދެއްގެ ކުދިން ސްކޫލަށް ނުދާ ކަމަށެވެ. މިއާއެކު ޕާކިސްތާނު ވެފައިވަނީ ދުނިޔޭގައި ދެވަނައަށް އެންމެ ގިނަ ކުދިން ސްކޫލަށް ނުދާ ގައުމަށެވެ.

8 މެއި 2024 ގައި ގައުމީ ތައުލީމީ ކުއްލި ނުރައްކަލުގެ ހާލަތު އިއުލާނުކުރުމާއެކު ސިޔާސީ ފަރާތްތަކުގެ ސަމާލުކަން މިކަމަށް ލިބުނު ނަމަވެސް، ޕްރޮވިންސްތަކުގެ ހާލަތާއި މަރުކަޒީ ސިޔާސަތުތަކާ ދެމެދު އޮތް ފަރަގު ކުޑަކުރެވިފައެއް ނުވެއެވެ. ރިޕޯޓުގައި ލަފާދީފައިވަނީ ކޮންމެ ޕްރޮވިންސެއްގެ ހާލަތާ ގުޅޭގޮތަށް ވަކި ހައްލުތަކެއް ހޯދަންޖެހޭ ކަމަށެވެ.

އާބާދީގެ ގޮތުން ބަލާއިރު އެންމެ ގިނަ ކުދިން ސްކޫލަށް ނުދަނީ ޕަންޖާބުގައެވެ. އެ ޕްރޮވިންސުގައި 9.6 މިލިއަނާއި 10.4 މިލިއަނާ ދެމެދުގެ އަދަދެއްގެ ކުދިން ސްކޫލަކަށް ނުދެއެވެ. ޕަންޖާބު ސްކޫލް އެޑިއުކޭޝަން ޑިޕާޓްމަންޓުގެ 2026 ގެ ރިޕޯޓު ދައްކާގޮތުން 6.4 މިލިއަން ކުދިން ދުވަހަކުވެސް ސްކޫލަށް ވަދެފައިނުވާއިރު، 3.16 މިލިއަން ކުދިން ވަނީ ސްކޫލުން ކެނޑިފައެވެ. ރަށްފުށުގެ ސަރަހައްދުތަކުގައި 24 އިންސައްތަ ކުދިން ސްކޫލަށް ނުދާއިރު، ސިޓީތަކުގައި މި ނިސްބަތް އުޅެނީ 14 އިންސައްތައިގައެވެ. އެންމެ ހާލަތު ގޯހީ ދެކުނު ޕަންޖާބުގައެވެ. އެގޮތުން ރާޖަންޕޫރުގައި 48 އިންސައްތަ، ދޭރާ ޣާޒީ ޚާންގައި 46 އިންސައްތަ އަދި މުޒައްފަރުގަޅްގައި 45 އިންސައްތަ ކުދިން ސްކޫލަށް ނުދެއެވެ. ޕަންޖާބަށް އިތުރު 35،000 ކިލާސްރޫމް ބޭނުންވާއިރު، ފަގީރުކަމާއި ކުޑަކުދިން ލައްވާ މަސައްކަތް ކުރުވުމަކީ މައްސަލަ ގޯސްވާ ސަބަބުތަކެވެ.

ސިންދު ޕްރޮވިންސުގެ މައްސަލަ ތަފާތެވެ. އެތަނުގައި މައްސަލައަކީ ޕްރައިމަރީ ތައުލީމަށްފަހު ކިޔެވުން ކުރިއަށް ނުގެންދެވުމެވެ. ސިންދުގައި 7.4 މިލިއަން ކުދިން ސްކޫލަށް ނުދާއިރު މީގެ ތެރޭގައި 4.1 މިލިއަން އަންހެން ކުދިން ހިމެނެއެވެ. އެއީ ސްކޫލަށް ދާ އުމުރުގެ އާބާދީގެ 44 އިންސައްތައެވެ. 36،000 ޕްރައިމަރީ ސްކޫލް ހުރި ނަމަވެސް، މެދު ފަންތީގެ ހުރީ އެންމެ 2،634 ސްކޫލެވެ. އަދި ސެކަންޑަރީ ފެންވަރުގެ ހުރީ 1،674 ސްކޫލެވެ. މީގެ ނަތީޖާއަކީ ޕްރައިމަރީ ނިންމުމަށްފަހު 54 އިންސައްތަ ކުދިން ސްކޫލުން ކެނޑުމެވެ. މީގެ އިތުރުން 2022 އަދި 2024 ގެ ފެންބޮޑުވުމުގައި ދައުލަތުގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ސްކޫލްތަކަށް ގެއްލުންވުމާއި، ފަގީރުކަމާއި، ޒަމާންވީ ސަގާފަތްތަކުގެ ސަބަބުން އަންހެން ކުދިންގެ ތައުލީމަށް އޮތް ހުރަސްތައް ބޮޑެވެ.

ޚައިބަރު ޕަޚްތުންޚުވާ (ކޭޕީ) ގައި 4.9 މިލިއަން ކުދިން (ގައުމީ ނިސްބަތުގެ 19 އިންސައްތަ) ސްކޫލަކަށް ނުދެއެވެ. މިކަން ގުޅިފައިވަނީ އެ ސަރަހައްދުގެ އުނދަގޫ ބިމުގެ އޮނިގަނޑާއި، ސަލާމަތީ މައްސަލަތަކާއި، އަންހެން ޓީޗަރުން މަދުވުމާއެވެ. ޚާއްސަކޮށް އަޕަރ ކޯހިސްތާން، ތޯރްގަރް އަދި ބަޖޯރު ފަދަ ސަރަހައްދުތަކުގައި އަންހެން ކުދިންނަށް ހާއްސަ ސްކޫލްތަކާއި އަންހެން ޓީޗަރުން ނެތުމަކީ ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ.

އެންމެ ހާލަތު ދަށް ކަމަށް ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވަނީ ބަލޯޗިސްތާނެވެ. 2023 ވަނަ އަހަރު 69 އިންސައްތައިގައި އޮތް ނިސްބަތް 2025 އަށް 45 އިންސައްތައަށް ދަށްވެފައިވީ ނަމަވެސް، އުމްރާނީ ގޮތުން ބޮޑެތި މައްސަލަތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. ޕްރައިމަރީ ސްކޫލަކަށް ދިއުމަށް 30 ކިލޯމީޓަރު އަދި ސެކަންޑަރީއަށް 360 ކިލޯމީޓަރުގެ ރާސްތާއެއް ކަޑައްތުކުރަންޖެހެއެވެ. އެ ޕްރޮވިންސުގެ 15،270 ސްކޫލުގެ ތެރެއިން 3،617 ސްކޫލަކީ ބޭނުންނުކުރާ ނުވަތަ ހަމައެކަނި ނަމެއްގައި ހުރި ތަންތަނެވެ. ބޭނުންކުރާ ސްކޫލްތަކުގެ ތެރެއިން 79 އިންސައްތަ ތަންތަނުގައި ކަރަންޓެއް ނެތެވެ. 56 އިންސައްތައިގައި ފާޚާނާ ނެތްއިރު 49 އިންސައްތައިގައި ފާރެއް ނެތެވެ. ސްކޫލަށް ނުދާ ކުދިންގެ 78 އިންސައްތައަކީ އަންހެން ކުދިންނެވެ.

ފެޑެރަލް ސަރަހައްދުތަކުގެ ތައުލީމީ ހާލަތު ރަނގަޅުކަމަށް ހީކުރެވޭ ހީކުރުންތައްވެސް މި ރިޕޯޓުން ވަނީ ދޮގުކޮށްފައެވެ. އިސްލާމްއާބާދުގެ ސިޓީ ސަރަހައްދުތަކުގައި 85 އިންސައްތަ ކުދިން ސްކޫލަށް ދިޔަ ނަމަވެސް، ރަށްފުށުގައި އެ ނިސްބަތް އުޅެނީ 62 އިންސައްތައިގައެވެ. އަދި ރަސްމީ ނިޒާމުން ބޭރުން ހަދާފައިވާ 60 އަށްވުރެ ގިނަ އާބާދީތައް އެބަހުއްޓެވެ. ގިލްގިޓް-ބަލްޓިސްތާނުގެ ދިޔާމަރު ޑިސްޓްރިކްޓުގައި 42 އިންސައްތަ ކުދިން ސްކޫލަށް ނުދެއެވެ. އާޒާދު ޖައްމޫ އެންޑް ކަޝްމީރުގައި ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ކުދިން ޕްރައިމަރީ ނުނިމެނީސް ސްކޫލުން ކެނޑެއެވެ. މީގެ މައިގަނޑު ސަބަބުތަކަކީ މައިންނަށް އަކުރުނޭނގުމާއި ދުރު ސަރަހައްދުތަކުގައި ދިރިއުޅުމެވެ.

ތަފާތު ހާލަތްތަކެއް ހުރި ނަމަވެސް، ހުރިހާ ޕްރޮވިންސެއްގައިވެސް އޮތް އެންމެ ބޮޑު އެއް މައްސަލައަކީ ތައުލީމަށް ދައުލަތުން ކުރާ ހޭދަ ކުޑަވުމެވެ. ސިންދު ޕްރޮވިންސުގެ ތައުލީމީ ބަޖެޓުގެ 90 އިންސައްތަ ހޭދަކުރަނީ މުސާރައާއި އިދާރީ ހަރަދުތަކަށެވެ. ބަލޯޗިސްތާނުން މުސާރައަށް 81 އިންސައްތަ ހޭދަކުރެއެވެ. ނަމަވެސް ޕަންޖާބުން ވަނީ ސްކޫލްތައް ރަނގަޅުކުރުމަށް 100 ބިލިއަން ރުޕީސްގެ ޕެކޭޖެއް އިއުލާނުކޮށްފައެވެ.

މުޅި ޕާކިސްތާނަށް ބަލާއިރުވެސް، ބައިނަލްއަގުވާމީ މިންގަނޑުތަކަށްވުރެ ތައުލީމަށް ކުރާ ހޭދަ އިންތިހާއަށް ކުޑައެވެ. އާބާދީއަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާއި ގާނޫނުއަސާސީން ލާޒިމުކުރާ ކަންކަމާ އެއްވަރަށް މާލީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްނުދެވޭކަން ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވެއެވެ.

ސީއެސްއޭގެ ރިޕޯޓުގައި ބުނެފައިވަނީ މިހާރު މައްސަލައަކީ ބަލި ދެނެނުގަނެވުން ނޫން ކަމަށާއި، އެނގި ހުރެ ފަރުވާ ނުދެވުން ކަމަށެވެ. މީގެ ހައްލެއްގެ ގޮތުން، 'ނާދްރާ' ގެ ބީ-ފޯމް ނިޒާމާ ގުޅިފައިވާ 'ނޭޝަނަލް ސްޓޫޑެންޓް ރެޖިސްޓްރީ' އެއް ގާއިމުކުރުމަށް ވަނީ ލަފާދީފައެވެ. ގައުމީ ފެންވަރުގެ އިތުބާރު ހުރި ޑޭޓާބޭސްއެއް ނެތުމުގެ ސަބަބުން، ކުރީގެ ބޯހިމެނުމުގެ ނަތީޖާތަކަށް ބަރޯސާވާންޖެހި، މިލިއަނެއްހާ ކުދިން ވަނީ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ގެއްލިފައެވެ.

ރަސްމީ އަދި ނުރަސްމީ ތައުލީމީ ޑޭޓާ ނިޒާމުތައް އެއްކޮށްލުމަށްވެސް ރިޕޯޓުގައި ގޮވާލާފައިވެއެވެ. އަދި ސްކޫލުން ބޭރުގައިވާ ކުދިންނަށް އަލުން ތައުލީމީ ނިޒާމަށް ވަދެވޭނެ އަވަސް މަގުތަކެއް ގާނޫނީގޮތުން ބަލައިގަތުމަށާއި، އާބާދީ ބޮޑެތި ސަރަހައްދުތަކުގައި ހުރި ވަސީލަތްތަކުގެ ބޭނުން އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ހިފުމަށް 'ޑަބަލް-ޝިފްޓް' ސްކޫލް ނިޒާމެއް ތައާރަފުކުރުމަށް ލަފާދީފައިވެއެވެ.

އިންސާނީ ވަސީލަތްތައް ތަރައްގީކުރުމަށް ދީފައިވާ މުހިންމު ލަފައެއްގެ ގޮތުން، ބަލޯޗިސްތާނާއި ކޭޕީ ފަދަ ސަރަހައްދުތަކުގައި އަންހެން ޓީޗަރުންނަށް ހާއްސަ މާލީ އިނާޔަތްތަކެއް ދިނުމަށް ވަނީ ހުށަހަޅާފައެވެ. ރިޕޯޓުގައި ބުނެފައިވާ ގޮތުން، ސަގާފީ ހުރަސްތަކާއި ސަލާމަތީ ކަންބޮޑުވުންތަކަށް ހައްލެއް ހޯދެން އޮތީ އަންހެން ޓީޗަރުން މެދުވެރިކޮށެވެ.