ގައިންގަޔަށް އަރާ ބަލިތަކުން ކުޑަކުދިން ސަލާމަތްކުރުމުގައި ބަންގްލަދޭޝް އަދިވެސް ނުކުޅެދިފައިވަނީ ކީއްވެ؟
"އުމުރުން 45 ދުވަހުގައި ދިން ފުރަތަމަ ވެކްސިނަށްފަހު، މަގޭ ދަރިފުޅަށް ވެކްސިން ނުދެވި ދިޔައީ." މިއީ ހުން އައިސް، ގައިން ރަތްކުލައިގެ ބިހިތަކެއް ނަގައިގެން އުމުރުން 13 މަހުގެ ދަރިފުޅު ގޮވައިގެން ހޮސްޕިޓަލަށް އައި ޒުވާން މަންމައަކު ކުށްވެރިކަމުގެ އިޙުސާސާއެކު ބުނި ބަހެކެވެ. އެމީހުންގެ އަތަކު ކުއްޖާގެ ޓީކާ (ވެކްސިން) ކާޑެއް ނެތެވެ. އަދި އޭގެ ބަދަލުގައި ބޭނުންކުރާނެ އެހެން ލިޔުމެއްވެސް ނެތެވެ. އެ އާއިލާއަކީ ޖަމާލްޕޫރުން ބަދަލުވެގެން އައި އާއިލާއަކަށްވާއިރު، ގަމީސް ފަހާ ކާރުޚާނާއެއްގައި މަސައްކަތްކުރާ ކުއްޖާގެ ބައްޕައަށް ވެސް އިތުރު ގަޑީގައި މަސައްކަތްކުރުމަށްފަހު ގެއަށް އާދެވެނީ ވަރަށް ލަހުންނެވެ. އަދި އަނެއްދުވަހު ހެނދުނު އަނެއްކާވެސް މަސައްކަތަށް ދާންޖެހެއެވެ. ވެކްސިން ކާޑު ހޯދޭނެ ގޮތެއް ނެތުމުގެ ސަބަބުން ކުއްޖާގެ ވެކްސިން ފުރިހަމަ ނުކުރެވުނީތީ އޭނާ ހިތާމަކުރެއެވެ. މިހާރު އެ އާއިލާއިން ބިރުގަންނަނީ ކުއްޖާއަށް ހިމަބިހި ޖެހިފައިވެދާނެތީއެވެ.
މިއީ ހޮސްޕިޓަލުތަކުގެ ތެރެއިން އާންމުކޮށް ފެންނަ، ނަމަވެސް ގިނަ ފަހަރަށް އަޅައިނުލެވޭ އެތައް ވާހަކަތަކެއްގެ ތެރެއިން އެއް ވާހަކައެވެ. މި ހާލަތުގައި އުފެދޭ މުހިންމު ސުވާލުތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. މިކަމުގައި މައިންބަފައިން ކުށްވެރިވޭ ހެއްޔެވެ؟ ހަމައެކަނި ވެކްސިނުން ކުދިން ސަލާމަތް ކުރެވިދާނެ ހެއްޔެވެ؟ އަދި ކުދިން ރައްކާތެރިކުރުމުގައި މައިގަނޑު ދައުރެއް އަދާކުރަންޖެހެނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟
ބަންގްލަދޭޝްގައި އުމުރުން ފަސް އަހަރުން ދަށުގެ ކުދިންގެ ފުރާނައަށް އިންފެކްޝަންތަކުގެ ނުރައްކާ ވަރަށް ބޮޑެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ބޭރަށްހިންގުމާއި، ނިއުމޯނިއާ އަދި ވިހެއުމުގެ ތެރޭގައި ލޭގައި ޖަރާސީމު އަށަގަތުން ހިމެނެއެވެ. ކޮންމެ އަހަރަކު 24،000 އެއްހާ ކުދިން ނިއުމޯނިއާގައި މަރުވާއިރު، ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް 60 ކުދިން މި ބަލީގައި މަރުވެއެވެ. ފަހަކަށްއައިސް ހިމަބިހި ފެތުރުމުގެ ސަބަބުން މި ނުރައްކާ ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ. ސަބަބަކީ ހިމަބިހީގައި ގިނަ ކުދިން މަރުވަނީ ނިއުމޯނިއާގެ ސަބަބުން ކަމަށްވާތީއެވެ. ބަންގްލަދޭޝްގައި ފަސް އަހަރުން ދަށުގެ ކުދިން މަރުވާ ނިސްބަތަކީ ކޮންމެ 1،000 ކުއްޖަކުން 33 ކުދިންނެވެ. ނަމަވެސް އާމްދަނީ ދަށް އާއިލާތަކުގައި މި ނިސްބަތް މާ މައްޗެވެ. ސިއްޙަތަށް ގެއްލުންހުރި ދިރިއުޅުމުގެ ވެއްޓާއި، ހަށިގަނޑަށް ފައިދާހުރި ކާނާ ނުލިބުމާއި، ފަރުވާ ލަސްވުމަކީ މީގެ މައިގަނޑު ސަބަބުތަކެވެ. ފުރަތަމަ ފަސް އަހަރަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމު އުފެދެމުން އަންނަ ދުވަސްވަރު ކަމަށްވުމުން، އިންފެކްޝަންތަކުގެ ނުރައްކާ ބޮޑެވެ. އަދި ފަގީރު އާއިލާތަކުގެ ކުދިންނަށް މި ނުރައްކާ މާ ބޮޑެވެ.
އިންފެކްޝަންތަކުގެ ސަބަބުން ދާއިމީ ބަލިތަކަށް ހުށަހެޅުމާއި މަރުވުން އެކަށީގެންވެއެވެ. ކަރުތެރެއަށް އިންފެކްޝަން އައުމުން ރޫމެޓިކް ފީވަރ އަށް މަގުފަހިވާއިރު، ހަމުގެ އިންފެކްޝަންތަކުގެ ސަބަބުން ކިޑްނީގެ ބަލިތަކަށް ހުށަހެޅެއެވެ. ހިމަބިހީގެ ސަބަބުން ނިއުމޯނިއާ، ލޯކަނުވުން، ސިކުނޑި ދުޅަވުން އަދި ދިފާޢީ ނިޒާމު ބަލިކަށިވުން ފަދަ ކަންކަން މެދުވެރިވެއެވެ. އަދި ކޮންމެ 5،000 ކުއްޖަކުން އެއް ކުއްޖަކަށް ދިގުމުއްދަތަކަށް ސިކުނޑީގެ އުނިކަން އައުމުގެ ނުރައްކާ އޮވެއެވެ. މިއީ ބަލި ފަސޭހަވާތާ 10 އަހަރު ފަހުންވެސް ފެނިދާނެ އަލާމާތެކެވެ. ޑެންގޫ ފަދަ ބަލިތަކަކީވެސް ފުރާނައަށް ނުރައްކާވެދާނެ ބަލިތަކެކެވެ. ކޮންމެ އިންފެކްޝަނަކާއެކު ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ ނިއުޓްރިޝަން މަދުވެ، އިތުރު ބަލިތަކަށް ހުށަހެޅުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވެއެވެ.
ވިހާ އުމުރު ހަމަވެގެން އުފަންވާ ކުދިންނަށް މައިމީހާގެ ފަރާތުން ދިފާޢީ މާއްދާތައް ލިބެއެވެ. ނަމަވެސް ދުވަސްނުފުރާ ވިހާ ކުދިންނަށް މި ރައްކާތެރިކަން ކުޑައެވެ. ބަންގްލަދޭޝްގައި ދުވަސްނުފުރާ ވިހާ ނިސްބަތަކީ 16.1 އިންސައްތައެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން ބަލާއިރު އެންމެ މަތީ އަދަދެވެ. ޅައުމުރުގައި ބަލިވެއިނުމާއި، މައިމީހާގެ ބަލިތަކާއި، ވައި ނުސާފުވުން ފަދަ ކަންކަމަކީ މީގެ ސަބަބުތަކެވެ. އުފަންވުމަށްފަހު ދެވޭ މައިމީހާގެ ފުރަތަމަ ކިރަކީ ކުއްޖާގެ "ފުރަތަމަ ވެކްސިން" ގެ ގޮތުގައި ބެލެވެއެވެ. ގާތުންދޭ ކިރުގައި އެކުލެވޭ މާއްދާތަކުން ބަލިތަކުން ދިފާޢުވުމަށް އެހީތެރިވެދެއެވެ. ނަމަވެސް ބަންގްލަދޭޝްގައި ހަމައެކަނި ގާތުން ކިރުދޭ ނިސްބަތަކީ 56 އިންސައްތައެވެ. މީގެ މާނައަކީ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ކުދިންނަށް މި ޤުދުރަތީ ރައްކާތެރިކަން ނުލިބުމެވެ. ޅައުމުރުގައި މައިންނަށް ވުމާއި، ވިހެއުމާ ގުޅިގެން ލިބޭ ޗުއްޓީ މަދުވުމާއި، ފޯމިއުލާ ކިރު ފަސޭހައިން ލިބެން ހުރުމަކީ މީގެ ބައެއް ސަބަބުތަކެވެ.
ދިފާޢީ ނިޒާމު ރަނގަޅަށް މަސައްކަތް ކުރުމަށް ސާފުތާހިރު ދިރިއުޅުމެއް މުހިންމެވެ. ނަމަވެސް ގިނަ އާއިލާތަކަށް ސާފު ބޯފެނާއި ރައްކާތެރި ނަރުދަމާގެ ނިޒާމެއް ނުލިބެއެވެ. މަގުމަތީގައި ހެދިފައި ހުންނަ ފެންގަނޑުތަކާއި ކުނިބުނީގެ ސަބަބުން މަދިރި އާލާވުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ. އޯޕަން ޑްރެއިންތަކާއި ނަރުދަމާ ހޮޅިތަކުން ލީކުވުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ނިއުޓްރިޝަންގެ ދައުރުވެސް ވަރަށް ބޮޑެވެ. ހަ މަސް ވުމުން މަހާއި، ބިސް، އަދި ތަރުކާރީ ފަދަ ވިޓަމިން އެކުލެވޭ ކާނާ ދޭންޖެހެއެވެ. ފަސް އަހަރުން ދަށުގެ ކުދިންގެ ތެރެއިން 43.6 އިންސައްތަ ކުދިންނަކީ ލޭމަދުވުމުގެ މައްސަލަ ހުންނަ ކުދިންނެވެ. އައިވައިސީއެފްގެ މިންގަނޑުތަކަށް ފެތޭ ގޮތަށް ކާނާ ލިބެނީ އެންމެ 29.5 އިންސައްތަ ކުދިންނަށެވެ. ގިނަ ކުދިން ބޭނުންކުރަނީ ރައްކާތެރިކަމުގެ މިންގަނޑެއް ނެތް ޖޫހާއި ލުއިކާނާއެވެ. ދިފާޢީ ނިޒާމު ވަރުގަދަކުރުމަށް އަހަރަކު ދެފަހަރު ވިޓަމިން އޭ ދިނުމުގެ ކެމްޕޭންތައް މިހާރު ވަނީ އަލުން ފަށާފައެވެ.
ވެކްސިނަކީ ދިފާޢީ ނިޒާމު ފުރިހަމަވަމުން އަންނައިރު ނުރައްކާތެރި ބަލިތަކުން ކުދިން ސަލާމަތްކޮށްދޭ ފުރާނަ ސަލާމަތްކުރާ ފިޔަވަޅެކެވެ. މިއީ އަސާސީ ސިއްޙީ އާދަތަކުގެ ބަދަލުގައި ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. 1979 އިން ފެށިގެން ބަންގްލަދޭޝްގައި އީޕީއައި ޕްރޮގްރާމް ކާމިޔާބުކަމާއެކު ހިންގަމުން އައި ނަމަވެސް، 2023 ގެ ރިޕޯޓު ދައްކާގޮތުން 12 މަހާއި 23 މަހާ ދެމެދުގެ ކުދިންގެ ތެރެއިން ވެކްސިން ފުރިހަމަކޮށްފައިވަނީ 81.6 އިންސައްތަ ކުދިންނެވެ. މިއީ 2019 ވަނަ އަހަރު 83.9 އިންސައްތައިގައި ހުރި އަދަދެކެވެ. ރަށްފުށުގައި މި ނިސްބަތް 84.6 އިންސައްތައިގައި ހުރިއިރު، ސިޓީތަކުގައި މި ނިސްބަތް އުޅެނީ 79 އިންސައްތައިގައެވެ. ޔުނިސެފުން ބުނާގޮތުގައި މީގެ އެންމެ ބޮޑު އަސަރެއް ކުރަނީ އާމްދަނީ ދަށް އާއިލާތަކަށެވެ. އުފަންވުމާއެކު ދޭ ބީސީޖީ ވެކްސިން 98 އިންސައްތައަށްވުރެ ގިނަ ކުދިންނަށް ދިން ނަމަވެސް، 15 މަސްވާއިރު ވެކްސިން ޝެޑިއުލް ފުރިހަމަނުކޮށް ދޫކޮށްލާ ނިސްބަތް އަންނަނީ އިތުރުވަމުންނެވެ.
