ޖައްމޫ ކަޝްމީރު ތަރައްޤީވަމުންދާއިރު ޕާކިސްތާނުގެ ބާރުގެ ދަށުގައިވާ ކަޝްމީރަށް ކުރިމަތިލާންޖެހިފައިވަނީ ވަޒަންތަކާ
ޖައްމޫ އެންޑް ކަޝްމީރާއި ޕާކިސްތާނުގެ ބާރުގެ ދަށުގައި އޮންނަ ޖައްމޫ އެންޑް ކަޝްމީރު (ޕީއޯޖޭކޭ) ގެ ތަފާތު މިހާރު ވަރަށް ސާފެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ވާހަކަތަކެއް ނޫނެވެ؛ މިއީ ނަތީޖާއިން ފެންނަން އޮތް ޙަޤީޤަތެކެވެ. ޖައްމޫ ކަޝްމީރުގައި ރައްޔިތުން އިންތިޚާބުކޮށްފައިވާ އެސެމްބްލީއެއް އޮތްއިރު، އެ ސަރަޙައްދުގެ އިޤްތިޞާދު 2.86 ލައްކަ ކްރޯޑު ރުޕީސްއަށް އަރާނެކަމަށް ވަނީ ލަފާކުރެވިފައެވެ. ފާއިތުވި 30 އަހަރުތެރޭ ޓެރަރިޒަމްގެ އަމަލުތައް ނުދާހާ ދަށަށް ގޮސް، ދުނިޔޭގެ އެންމެ އުސް ރޭލްވޭ ބްރިޖު ހުރަސްކޮށް މިހާރު ވާދީއަށް ރޭލު ދަތުރުކުރެއެވެ. އަނެއްކޮޅުން، ޕީއޯޖޭކޭގައި ޖޫން މަހުން ފެށިގެން ޕާކިސްތާނުގެ ސަލާމަތީ ބާރުތަކުން ވަނީ ހަތިޔާރު ނެތް އެތައް މުޒާހަރާވެރިންނެއް ގަޔަށް ބަޑިޖަހައި މަރާލާފައެވެ. އެންމެ ބޮޑު ސިވިކް މޫވްމަންޓް ޓެރަރިޒަމްގެ ޤާނޫނުގެ ދަށުން މަނާކޮށް، ގާތްގަނޑަކަށް 60 ދުވަހަށް މުވާސަލާތީ ޚިދުމަތްތައް ކަނޑާލައި، އިންތިޚާބު ވަނީ ބޮއިކޮޓްކޮށްފައެވެ. ޖައްމޫ ކަޝްމީރު ހުރިހާ ގޮތަކުން ތަރައްޤީވަމުން އަންނައިރު، ޕީއޯޖޭކޭ ހިންގަމުންދަނީ ފީލްޑް މާޝަލް ސައްޔިދު އާސިމް މުނީރުގެ ހަރުކަށި ސިޔާސަތުތަކުގެ ދަށުން ގަދަބާރުންނެވެ.
ޖުލައި 27 ވަނަ ދުވަހު އިންތިޚާބު ބާއްވަން ތާވަލުކުރުމާއެކު، ޖޫން މަހު 2014 ގެ އެންޓި-ޓެރަރިޒަމް އެކްޓްގެ ދަށުން 'ޖައްމޫ ކަޝްމީރު ޖޮއިންޓް އަވާމީ އެކްޝަން ކޮމިޓީ' (ޖޭއޭއޭސީ) ވަނީ މަނާކޮށްފައެވެ. މޮބައިލް އަދި އިންޓަނެޓް ޚިދުމަތްތައް 60 ވަރަކަށް ދުވަހަށް ކަނޑާލުމަށްފަހު، އަލުން ދިނީ ވޯޓުލާން ކުޑަތަންވެފައި ވަނިކޮށެވެ. އިންތިޚާބު ބޮއިކޮޓްކުރި ޚަބަރު ގެނެސްދިނުމުން ޕާކިސްތާނުގައި އަލްޖަޒީރާ ވެސް ބްލޮކްކުރިއެވެ. ޖޭއޭއޭސީން ބުނާ ގޮތުގައި ޖުލައި 27 ގެ ކުރިން 45 މީހުން މަރާލާފައިވާއިރު، ޖުލައި 27 އާއި 28 ގައި އިތުރު 37 މީހުން މަރާލާފައިވެއެވެ. މަރުވި މީހުންގެ އަދަދު ސިއްރުކުރުމަށް ހަސްފަތާލުތަކުންނާއި މަގުމަތިން ހަށިގަނޑުތައް ގެންދިޔަކަމަށް ވެސް ތުހުމަތުކުރެއެވެ. އެމްނެސްޓީ އިންޓަނޭޝަނަލްއިން 40 މީހުން މަރުވިކަން ރެކޯޑުކުރިއިރު، އދ. ގެ އިންސާނީ ޙައްޤުތަކާބެހޭ އިސްވެރިޔާ ވަނީ މައްސަލަ ތަޙުޤީޤުކުރުމަށް ގޮވާލާފައެވެ.
ވިޔަފާރިވެރިންނާއި ޤާނޫނީ ވަކީލުން އަދި ދަރިވަރުން ހިމެނޭހެން އުފައްދާފައިވާ ޖޭއޭއޭސީގެ މައިގަނޑު ޑިމާންޑްތަކުގެ ތެރޭގައި އަގުހެޔޮ ކަރަންޓާއި ގޮދަން ފޯރުކޮށްދިނުމާއި، މުއްސަނދިންނަށް ދީފައިވާ ޚާއްޞަ އިމްތިޔާޒުތައް ނިމުމަކަށް ގެނައުން ހިމެނެއެވެ. އަދި ޕީއޯޖޭކޭއިން ބޭރުގައި (ލާހޫރު، ރާވަލްޕިންޑީ އަދި ސިއާލްކޯޓްގައި) ދިރިއުޅޭ ރެފިއުޖީންނަށް ޚާއްޞަކޮށްފައިވާ 12 ގޮނޑި އުވާލުމަށް ވެސް ގޮވާލާފައިވެއެވެ. މި 12 ދާއިރާގައި ޕީއޯޖޭކޭއިން ބޭރުގައި ރަޖިސްޓްރީކޮށްފައިވާ 439،000 ވޯޓުލާ މީހުން ތިބެއެވެ. މީގެ އިތުރުން ކަރަންޓުގެ މައްސަލައަކީ ވެސް ބޮޑު މައްސަލައެކެވެ. 1،310 މެގަވޮޓްގެ މަންގްލާ ޑޭމްއިން އަހަރަކު 5 ބިލިއަން ޔުނިޓް އުފައްދާއިރު، މިއީ ޕާކިސްތާނުގެ ހައިޑްރޯޕަވަރ ކެޕޭސިޓީގެ 15 އިންސައްތައެވެ. ކަރަންޓު ޔުނިޓެއް އުފައްދަން 3 އާއި 4 ރުޕީސްއާ ދެމެދުގެ ޚަރަދެއް ދިޔަސް، ރައްޔިތުންނަށް ބިލުކުރަނީ މިއަށްވުރެ އެތައް ގުނައެއް ބޮޑުކޮށެވެ. އޮކްޓޯބަރު 2025 ގައި 38 ޑިމާންޑެއް ފުރިހަމަކުރުމަށް 90 ދުވަހުގެ މުހުލަތަކާއެކު އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކުރި ނަމަވެސް، އެއިން އެއްވެސް ކަމެއް ނުކުރެއެވެ. ޖޭއޭއޭސީ އަކީ ޓެރަރިސްޓް ޖަމާޢަތެއްގެ ގޮތުގައި ކަނޑައަޅައި، އިންޓަނެޓް ކަނޑާލައިގެން ބޭއްވި މި ފޭކު އިންތިޚާބުން ޕާކިސްތާނުގެ ޣައިރުޤާނޫނީ ވެރިކަން އިތުރަށް ހާމަވެއެވެ.
އަނެއްކޮޅުން، ޖައްމޫ އެންޑް ކަޝްމީރުން ފެންނަނީ މުޅިން ތަފާތު، އުޖާލާ މަންޒަރެކެވެ. ސަލާމަތީ ކަންކަން ރަނގަޅުވެ، ޓެރަރިޒަމާ ދެކޮޅަށް ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކެއް ވަނީ އެޅިފައެވެ. 2026 ގެ ފުރަތަމަ 6 މަސްދުވަހު ލިބުނީ އެންމެ 12 ގެއްލުމެވެ. އޭގެ ތެރެއިން 10 އަކީ ޖޭ އެންޑް ކޭ އަށް ވަންނަން މަސައްކަތްކުރި ހަނގުރާމަވެރިންނެވެ. ހަނގުރާމަވެރި ޖަމާޢަތްތަކާ ގުޅޭ ޒުވާނުންގެ އަދަދު 2021 ގައި 125 ގައި ހުރިއިރު، 2022 ގައި 100 އަށް، 2023 ގައި 22 އަށް އަދި 2024 ގައި 10 އަށްވުރެ ދަށަށް ވަނީ ގޮސްފައެވެ. ސަލާމަތީ ފަރާތްތަކުން ބުނާ ގޮތުގައި މިހާރު މުޅި ޔޫނިއަން ޓެރިޓަރީގައި ހުރީ ހަރަކާތްތެރި އެންމެ ހަނގުރާމަވެރިއެކެވެ.
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ބަލާއިރު، 2025-26 ގެ އިކޮނޮމިކް ސަރވޭ އިން ދައްކާގޮތުގައި ރިއަލް ޖީއެސްޑީޕީ 5.82 އިންސައްތަ އަދި ނޮމިނަލް ގްރޯތް 8.89 އިންސައްތަ ކުރިއަރައި، އިޤްތިޞާދު 2.86 ލައްކަ ކްރޯޑު ރުޕީސްއަށް އަރާނެއެވެ. ބޮލަކަށް ޖެހޭ އާމްދަނީ އުޅެނީ 168،243 ރުޕީސް ގައެވެ. ފާއިތުވި 7 އަހަރު ތެރޭގައި 15،940 ކްރޯޑު ރުޕީސްގެ އިންވެސްޓްމަންޓާއެކު 2،227 ސިނާޢީ ޔުނިޓް ވަނީ ހުޅުވިފައެވެ. 'ނިއު ސެންޓްރަލް ސެކްޓަރ ސްކީމް' ގެ ދަށުން 14،292 ކްރޯޑު ރުޕީސްގެ ޕްރޮޕޯސަލް ލިބިފައިވާއިރު، ވިޔަފާރިކުރުމަށް ފަހި މާހައުލެއް ޤާއިމުކުރުމުގައި ޖޭ އެންޑް ކޭ އުޅެނީ ޤައުމީ ފެންވަރުގެ އެންމެ ކުރީގައެވެ.
އުމްރާނީ ތަރައްޤީއަށް ބަލާއިރު، އުދަމްޕޫރު-ސްރީނަގަރ-ބާރަމުއްލާ ރޭލް ލިންކް އަދި ޗެނާބް ބްރިޖުން ވަނީ ގައުމީ ރޭލްވޭ ވިއުގައާ ކަޝްމީރުގެ ވާދީ ގުޅުވާލަދީފައެވެ. ކަޓްރާ-ސްރީނަގަރ ވަންދޭ ބާރަތު ރޭލުގައި ދުވާލަކު 3000 މީހުން ދަތުރުކުރާއިރު، މަގުމަގުން 10 ގަޑިއިރުން ކުރާ ދަތުރު މިހާރު 5 ގަޑިއިރަށް ވަނީ ކުރުވެފައެވެ. އެޕްރީލް 2025 ގެ ޕަހަލްގާމް ޙަމަލާއާ ގުޅިގެން ފަތުރުވެރިންގެ އަދަދު 2024 ގެ 2.36 ކްރޯޑުން 2025 ގައި 1.78 ކްރޯޑަށް ދަށްވިއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މިއަހަރު އަމަރްނާތު ޔާތްރާއަށް 12 ދުވަސް ތެރޭގައި 3 ލައްކަ މީހުން ޒިޔާރަތްކުރިއިރު، 18 ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އެ އަދަދު ވަނީ 4.14 ލައްކައަށް އަރާފައެވެ. މިއީ މުޅި 2025 ވަނަ އަހަރު ޒިޔާރަތްކުރި އަދަދާ އެއްވަރުގެ އަދަދެކެވެ.
ސިޔާސީ ގޮތުން ވެސް މި ދެ ސަރަޙައްދުގެ ތަފާތު ވަރަށް ބޮޑެވެ. 2024 ގައި ޖޭ އެންޑް ކޭ ގައި 63 އިންސައްތައަށްވުރެ މަތިން މީހުން ވޯޓުލާފައިވެއެވެ. މިއީ ދިހަވަރަކަށް އަހަރުތެރޭގައި އެންމެ ގިނައިން މީހުން ވޯޓުލީ ފަހަރެވެ. އެތަން ހިންގަނީ ރައްޔިތުން އިންތިޚާބުކޮށްފައިވާ ޗީފް މިނިސްޓަރެކެވެ. ޚިޔާލުތަފާތުވުންތައް ޙައްލުކުރަނީ ސުލްޙަވެރިކަމާއެކު އެސެމްބްލީގައެވެ. ނަމަވެސް ޕީއޯޖޭކޭގައި ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކަށް ޖަވާބުދެނީ ޕާކިސްތާނު އަސްކަރިއްޔާގެ ބަޑީގެ އުންޑައިންނެވެ. 80 ވަރަކަށް އަހަރު ވަންދެން ޕީއޯޖޭކޭ އަކީ 'އާޒާދު' ނުވަތަ މިނިވަން ތަނެއްގެ ގޮތުގައި ޕާކިސްތާނުން ސިފަކުރި ނަމަވެސް، ބައިނަލްއަޤްވާމީ މުޖުތަމަޢަށް މިހާރު ޙަޤީޤަތް ވަނީ ހާމަވެފައެވެ. ޕީއޯޖޭކޭގެ ރައްޔިތުން ވެސް ވަނީ އެމީހުންގެ ނިންމުން ސުލްޙަވެރިކަމާއެކު ދައްކައި، ފޭކު އިންތިޚާބުތައް ބޮއިކޮޓްކޮށްފައެވެ.
