ފަހަލްގާމްގެ ހިތާމަވެރި ހާދިސާ: ބައިނަލްއަގުވާމީ މަސްރަހުގައި އިންޑިއާއިން ކުރި ހޯދި ގޮތް
ފާއިތުވި ފަންސަވީހަކަށް އަހަރު ދުވަހު، އިންޑިއާ އާއި ޕާކިސްތާނާ ދެމެދު އުފެދޭ ކޮންމެ މައްސަލައެއްގައި ވެސް ކަންތައްތައް ހިނގަމުން އައީ އެއް އުސޫލަކުން، އެއް ބަސްމަގަކުންނެވެ.
އިންޑިއާގެ ތެރޭގައި ޓެރަރިސްޓް ހަމަލާއެއް ދެވެއެވެ. އެކަމުގެ ހެކިތައް އިނގިލި ދިއްކުރަނީ ޕާކިސްތާނުގެ ބިމުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ ގްރޫޕުތަކަށެވެ. އިންޑިއާއިން އެކަމުގެ ޒިންމާ އުފުލުމަށް ގޮވާލާއިރު، ޕާކިސްތާނުން އެކަން ދޮގުކޮށް ރައްދު ބަޔާންތައް ނެރެއެވެ. އޭގެ ފަހުން ބައިނަލްއަގުވާމީ މުޖުތަމައުގެ އަޑު އިވެން ފަށައެވެ. ވޮޝިންޓަނާއި، ލަންޑަނާއި، ބްރަސަލްސްގެ އިތުރުން ގަލްފުގެ ގައުމުތަކުން ނެރޭ ބަޔާންތަކުގައި ދެ ފަރާތުން ވެސް ކެތްތެރިކަން އިސްކުރުމަށާއި، މަޝްވަރާ ކުރުމަށާއި، ހަމަނުޖެހުން ބޮޑުވިޔަ ނުދިނުމަށް ގޮވާލައެވެ. މި ހުރިހާ ބަޔާންތަކެއްގައި ވެސް ދެ ގައުމަކީ އެއް ހަމައެއްގެ، އެއް ފަންތިއެއްގެ ދެ ގައުމުގެ ގޮތުގައި ބަލައި، ކަޝްމީރުގެ މައްސަލައަކީ ހުރިހާ ކަމެއްގެ އަސްލު ކަމުގައި ފާހަގަކުރެއެވެ. އިންޑިއާ އާއި ޕާކިސްތާނަކީ ވަކި ނުކުރެވޭނެ އެއް ފަންތިއެއްގެ ދެ ގައުމުގެ ގޮތުގައި ބެލުމުގެ މި ޑިޕްލޮމެޓިކް އާދަކާދަ ދެމިއޮތެވެ.
1999 ގެ ކާގިލް ހަނގުރާމަ، 2001 ގައި ޕާލަމެންޓަށް ދިން ހަމަލާ، 2008 ގެ މުމްބާއީ ހަމަލާ، 2016 ގެ ޕަތަންކޯޓް އަދި 2019 ގެ ޕުލްވާމާ ހަމަލާ - މި ކޮންމެ ހާދިސާއަކުން ވެސް މި އާދަކާދަ އިތުރަށް ވަރުގަދަވިއެވެ.
ނަމަވެސް، ފަހަލްގާމްގެ ހާދިސާއާ އެކު މި ހުރިހާ ކަމެއް ބަދަލުވެ، އެތައް އަހަރެއްވީ އާދަކާދަ މުގުރާލިއެވެ.
ބަސްމަގަށް ނުފެތުނު ރަހުމުކުޑަ ހަމަލާ
މީގެ އެއް ސަބަބަކީ ހަމަލާ ދިން ގޮތެވެ. 22 އެޕްރީލް 2025 ގައި ބައިސަރަން ވާދީގައި ހިނގި ހާދިސާއަކީ އާދައިގެ ޑިޕްލޮމެޓިކް ބަސްމަގުން ފޮރުވޭވަރަށް ވުރެ މާ ރަހުމުކުޑަ ހަމަލާއެކެވެ.
ހަމަލާ ދިން މީހުން އަމާޒުކުރީ އިންޑިއާގެ ސަލާމަތީ ބާރުތަކަކަށް ނޫނެވެ. އެމީހުން ހަމަލާދިނީ ސަރުކާރުގެ އިމާރާތަކަށް ވެސް ނޫނެވެ. އެމީހުން ވަދެގަތީ ފަތުރުވެރިން ގިނަ ހިސާބަކަށެވެ. އެތަނުގައި ތިބި މީހުންނާ ދީނާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކޮށް، އިސްލާމީ އާޔަތްތައް ކިޔައިދޭން ނޭނގުނު ކޮންމެ މީހަކު މަރާލީއެވެ. ޖުމްލަ 26 މީހުން މަރުވިއިރު، އޭގެ ތެރޭގައި ހަނީމޫނަށް ގޮސް ތިބި، އަދި އަލަށް ކައިވެނިކުރި އެތައް ފިރިހެނުންނެއް ހިމެނެއެވެ. އެމީހުން މަރާލީ އަނބިންގެ ކުރިމަތީގައެވެ. މަރުވި މީހުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނުނު ހަމައެކަނި މުސްލިމަކީ، ހަމަލާދިން މީހެއްގެ އަތުން ބަޑި އަތުލަން އުޅުނު އެ ސަރަހައްދުގެ އަސް ދުއްވާ މީހެކެވެ.
މި ހަމަލާގައި އޮޅުން އަރާނެ އެއްވެސް ޖާގައެއް ނެތެވެ. މިއީ އަސްކަރީ އަމާޒަކަށް ދިން ހަމަލާއެކޭ ބުނެވޭނެ އެއްވެސް ގޮތެއް ނެތެވެ. ލަޝްކަރޭ ތައިބާގެ ގޮތްޕެއް ކަމަށްވާ 'ދަ ރެސިސްޓެންސް ފްރަންޓް' އިން މި ހަމަލާގެ ޒިންމާ އުފުލުމަށް ފަހު، ފަހުން އެކަން ބަދަލުކުރަން އުޅުނު ނަމަވެސް، ދުނިޔެއަށް ފެނުނީ އެއީ ހަނގުރާމަވެރި އޮޕަރޭޝަނަކަށް ވުރެ ބޮޑަށް ބަޔަކު ނައްތާލަން ހިންގި ލާއިންސާނީ ޖަރީމާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ.
ލަޝްކަރޭ ތައިބާ ފަދަ ޖަމާއަތްތަކަކީ ޓެރަރިސްޓް ޖަމާއަތްތައް ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ހުޅަނގުގެ ގައުމުތަކަށް، މިފަހަރު "ދެ ފަރާތުން ވެސް ކެތްތެރިވުމަށް" ގޮވާލުމަކީ ކުރަން ދަތި ކަމަކަށް ވިއެވެ.
އިންޑިއާއިން ހިމޭނުން ތިބެ ބިނާކުރި ޑިޕްލޮމެޓިކް ބާރު
މި އާދަކާދަ ބަދަލުވި ދެވަނަ ސަބަބަކީ، އިންޑިއާއިން ފާއިތުވި ދިހަވަރަކަށް އަހަރު ހޭދަކުރީ ސީދާ މިފަދަ ވަގުތަކަށް ތައްޔާރުވުމުގައި ކަމަށް ވާތީއެވެ.
ބޮޑުވަޒީރު މޯދީގެ ދެ ސަރުކާރުން ވެސް މަސައްކަތް ކުރީ ކަޝްމީރުގެ މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި އޮތް ބިމުގެ މައްސަލައެއްގެ ބަދަލުގައި، އެއީ ބޯޑަރު ހުރަސްކޮށް ހިންގާ ޓެރަރިޒަމްގެ މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައި ދުނިޔެއަށް ދެއްކުމަށެވެ. 2023 ގެ ޖީ20 ރިޔާސަތާއި، އެމެރިކާ، ފްރާންސް، ޖަޕާން އަދި އޮސްޓްރޭލިއާއާއެކު އުފެއްދި ވަރުގަދަ ގުޅުންތަކާއި، ގަލްފުގެ ގައުމުތަކުގައި ބެހެއްޓި ގާތްކަމުގެ ސަބަބުން، އިންޑިއާގެ ވާހަކަތައް ގަބޫލުކުރާނެ ގައުމުތައް ގިނަވިއެވެ.
ފަހަލްގާމްގެ ހަމަލާއަށް ފަހު، އިންޑިއާގެ ނޭޝަނަލް ސެކިއުރިޓީ އެޑްވައިޒަރ އަޖިތު ދޯވާލް ބޭރުގެ ގައުމުތަކަށް ފޯނުން ގުޅުއްވި އިރު، އެކޮޅުން ފޯނު ނެންގެވީ އިންޑިއާއާއެކު މިދިޔަ ތިން އަހަރު ގާތް ގުޅުމެއް ބާއްވަމުން އައި ބޭފުޅުންނެވެ. އިންޑިއާގެ އިދާރާތަކުން އެއްކުރި ހެކިތަކުން، މި ހަމަލާއާއި ޕާކިސްތާނުގެ ސަލާމަތީ ބާރުތަކާ ހުރި ގުޅުން ދުނިޔޭގެ ބޮޑެތި ބާރުތަކުން ގަބޫލުކުރީ އެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތް މިންވަރަށެވެ.
މިއީ އިއްތިފާގެއް ނޫނެވެ. މިއީ އިންޑިއާއިން ދުރާލާ ރާވައިގެން ކުރި ބުރަ މަސައްކަތުގެ ނަތީޖާއެވެ.
އިންޑަސް ކޯރުގެ އެއްބަސްވުމާއި ދުނިޔޭގެ ހިމޭންކަން
އިންޑިއާ އާއި ޕާކިސްތާނަކީ ދެން އެއް ހަމައެއްގެ ދެ ގައުމުގެ ގޮތުގައި ދުނިޔެ ނުބަލާކަމުގެ އެންމެ ބޮޑު ހެއްކަކީ ހަމަލާގެ 24 ގަޑިއިރު ތެރޭގައި ފެނުނު ކަންތައްތަކެވެ.
23 އެޕްރީލް 2025 ގެ ރޭ، އިންޑިއާގެ ފޮރިން ސެކްރެޓަރީ ވިކްރަމް މިސްރީ އިއުލާން ކުރެއްވީ، ޕާކިސްތާނުން ޓެރަރިޒަމަށް ތާއީދުކުރުން ހުއްޓާލަންދެން، 'އިންޑަސް ވޯޓާސް ޓްރީޓީ' އަށް އަމަލުކުރުން އިންޑިއާއިން ވަގުތުން މެދުކަނޑާލި ކަމަށެވެ. މީގެ އިތުރުން ދެ ގައުމުގެ ބޯޑަރު ބަންދުކޮށް، ޕާކިސްތާނު މީހުންނަށް ވިސާ ދޫކުރުން ވެސް ހުއްޓާލިއެވެ.
މި އެއްބަސްވުމަކީ އާދައިގެ އެއްބަސްވުމެއް ނޫނެވެ. 1960 ގައި ވޯލްޑް ބޭންކް މެދުވެރިވެގެން ސޮއިކުރި މި އެއްބަސްވުމަކީ، ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި ހިނގި ތިން ބޮޑު ހަނގުރާމައިގައި ވެސް ދެމިއޮތް، އިންޑިއާ-ޕާކިސްތާން ޑިޕްލޮމެސީގެ އެންމެ ފަހު ތަނބެވެ.
އިންޑިއާއިން މި އެއްބަސްވުން މެދުކަނޑާލުމުން ބައިނަލްއަގުވާމީ މުޖުތަމައުން ފެނުނީ ހިމޭންކަމެވެ. ޖީ7 ގެ ގައުމުތަކުން ކަންބޮޑުވުމުގެ ބަޔާނެއް ނެރެފައެއް ނުވެއެވެ. ވޯލްޑް ބޭންކުން މެދުވެރިއެއްގެ ދައުރު އަދާކުރާކަށް ނޫޅުނެވެ. މީގެ ކުރިން ކޮންމެ ފަހަރަކު އިންޑިއާއަށް ނަސޭހަތްތެރިވި ހުޅަނގުގެ މީޑިއާތައް ވެސް ތިބީ ހިމޭނުންނެވެ. މި ހިމޭންކަމަކީ އިންޑިއާއަށް ލިބުނު ވަރަށް ބޮޑު މެސެޖެކެވެ.
އޮޕަރޭޝަން ސިންދޫރު: މީގެ ކުރިން ނުފެންނަ ވަރުގެ މިނިވަންކަމެއް
އެންމެ ފާހަގަކޮށްލެވޭ ކަމަކީ ހަމަލާގެ ދެ ހަފުތާ ފަހުން ހިނގި ކަންތައްތަކެވެ.
6 މެއި 2025 ގެ ރޭ، އިންޑިއާގެ ވައިގެ ސިފައިންނާއި އެއްގަމު ސިފައިން ގުޅިގެން 'އޮޕަރޭޝަން ސިންދޫރު' ގެ ނަމުގައި ޕާކިސްތާނުގެ އެކި ސަރަހައްދުތަކުގައި ހުރި ޓެރަރިސްޓް މަރުކަޒުތަކަށް ވަރުގަދަ ހަމަލާތަކެއް ދިނެވެ. މި ހަމަލާތައް ޕާކިސްތާނުގެ އެތެރެވަރީގެ ސިޓީތައް ކަމަށްވާ ބަހާވަލްޕޫރާއި މުރިދްކޭއަށް ވެސް އަމާޒުވިއެވެ.
2019 ގައި ބަލަކޯޓަށް ދިން ހަމަލާއަށް ފަހު، ހުޅަނގުގެ ގައުމުތަކުން ހަމަނުޖެހުން ހުއްޓާލުމަށް ވަގުތުން ގޮވާލިއެވެ. ނަމަވެސް 2025 ގައި އެ އަޑުތައް ހުރީ ވަރަށް މަޑުންނެވެ.
އެމެރިކާގެ ޚާރިޖީ ވަޒީރު މާކޯ ރޫބިއޯ ވިދާޅުވީ އެމެރިކާއިން ހާލަތު ބަލަމުންދާ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް އިންޑިއާއަށް ހަމަލާ ހުއްޓާލާކަށް އޭނާ ވިދާޅެއް ނުވެއެވެ. ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް ވިދާޅުވީ މިއީ އެ ދެ ގައުމަކުން "ވޭތުވެދިޔަ 1،500 އަހަރު ކުރަމުން އައި ކަމެއް" ކަމަށެވެ. ނައިބު ރައީސް ޖޭޑީ ވެންސް ވިދާޅުވީ މިއީ އެމެރިކާ ބެހެންޖެހޭ ކަމެއް ނޫން ކަމަށެވެ. ޕާކިސްތާނުން ހަނގުރާމަ ހުއްޓާލުމަށް އެދުމުން ވެސް، ދުނިޔެއިން އެކަން ބެލީ ދެ ގައުމުގެ މައްސަލައެއްގެ ގޮތުގައެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި އެއީ ޕާކިސްތާނުން ސަލާމަތްވާން އުޅުން ކަމުގައި ދުނިޔެއަށް ސިފަވިއެވެ.
ދުނިޔޭގެ ލީޑަރުން ބާރުދިނީ އިންޑިއާއަށް އަމިއްލަ ދިފާއުގައި ހަމަލާދިނުމުގެ ހައްގު އޮތް ކަމަށެވެ. ކަޝްމީރުގެ މައްސަލައާއި ޓެރަރިޒަމްގެ މައްސަލަ ދުނިޔެއިން ވަކިކޮށްފިއެވެ. ފުރަތަމަ ފަހަރަށް، އިންޑިއާއިން ޕާކިސްތާނަށް ދިން އަސްކަރީ ހަމަލާއަކީ ޓެރަރިޒަމާ ދެކޮޅަށް ދިން ހަމަލާއެއްގެ ގޮތުގައި ދުނިޔެއިން ބަލައިގަތެވެ.
އެއް އަހަރު ފަހުން: އާ އާދަކާދަ
މި ހާދިސާއަށް އަހަރެއް ވީއިރު، ދުނިޔޭގެ މަސްރަހުގައި އިންޑިއާގެ މަގާމު ވަނީ އިތުރަށް ވަރުގަދަވެފައެވެ. އިންޑިއާއިން ދަނީ ބައިނަލްއަގުވާމީ މައިދާނުގައި ޕާކިސްތާނަކީ ޓެރަރިޒަމަށް ހިތްވަރުދޭ ގައުމެއްކަން އިތުރު ހެކިތަކާއެކު ސާބިތުކޮށްދެމުންނެވެ.
ޕާކިސްތާނު މިހާރު އޮތީ 2011 ގައި އޮސާމާ ބިން ލާދިން އަތުލައިގަތް ފަހުން ދުވަހަކުވެސް އެކަހެރި ނުވާ މިންވަރަށް ބައިނަލްއަގުވާމީ ގޮތުން އެކަހެރިވެފައެވެ. އިސްލާމީ ގައުމުތަކުގެ ސަމާލުކަން މިހާރު ހުރީ ގާޒާއާއި އީރާނުގެ މައްސަލަތަކަށެވެ. ސައުދީ އަރަބިއްޔާ އާއި ޔޫއޭއީ ފަދަ ގައުމުތައް އިންޑިއާއާ މާ ގާތެވެ.
ކާމިޔާބު ބަސްމަގެއް
ވޭތުވެދިޔަ އެއް އަހަރު ތެރޭގައި އިންޑިއާއަށް ލިބުނު އެންމެ ބޮޑު ކާމިޔާބީއަކީ، ކަޝްމީރުގެ މައްސަލައާއި ޓެރަރިޒަމްގެ މައްސަލަ ދުނިޔޭގެ ވިސްނުމުގައި ވަކިކޮށްލުމެވެ. ދުނިޔެއިން މިހާރު ޕާކިސްތާނުގެ ބިމުން އުފެދޭ ޓެރަރިޒަމާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދައްކާއިރު، ކަޝްމީރުގެ އުޒުރުތަކެއް ނުދައްކައެވެ. އަދި އިންޑިއާގެ އަސްކަރީ ރައްދާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދައްކާއިރު، ދެ ފަރާތުން ކެތްތެރިވުމަށް އޮޓޮމެޓިކުން ގޮވައެއް ނުލައެވެ.
މިއީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ މަސްރަހުގައި ވާހަކަދެކެވޭ ގޮތް ނުވަތަ 'ނެރެޓިވް' ބަދަލުކޮށްލުމެވެ. އަދި މިފަދަ ބަދަލެއް އަތުވެއްޖެ ނަމަ، އެއީ އަނބުރާ ބަދަލުކުރަން ވަރަށް އުނދަގޫ ކަމެކެވެ.
މީގެ އަހަރެއް ކުރިން ބައިސަރަން ވާދީގައި މަރުވި 26 މީހުންނަކީ ދުނިޔޭގެ މަސްރަހު ބަދަލުކުރުމުގެ ބޭނުމުގައި މަރުވި ބައެއް ނޫނެވެ. އެމީހުންގެ އާއިލާތަކަށް މިފަދަ ސިޔާސީ ދިރާސާތަކުން ލިބޭނެ ހިތްހަމަޖެހުމެއް ނެތެވެ. ނަމަވެސް، 2008 ގެ ފަހުން އިންޑިއާގެ އާންމުންނަށް ދިން އެންމެ ރަހުމުކުޑަ ހަމަލާގެ ނަތީޖާއަކަށް ވީ، އިންޑިއާއިން ވޭތުވެދިޔަ 20 އަހަރު ކުރި ޑިޕްލޮމެޓިކް މަސައްކަތުގެ މޭވާ ލިބުމެވެ.
އަހަރެއް ފަހުން، "ދެ ފަރާތުން ކެތްތެރިވުމާއި، މަޝްވަރާ ކުރުމާއި، ކަޝްމީރު" ގެ ބާ އާދަކާދަ މިހާރު ވަނީ ދުނިޔޭގެ ޚާރިޖީ ވުޒާރާތަކުގެ ސަފުހާތަކުން ފޮހެވިފައެވެ.
