ޕާކިސްތާނުގައި ނޫސްވެރިކަން ހުއްޓުވަން ނިޒާމީ ގޮތެއްގައި މަސައްކަތް ކުރަނީ: އައި.އެފް.ޖޭގެ ރިޕޯޓު
އިންޓަނޭޝަނަލް ފެޑެރޭޝަން އޮފް ޖާނަލިސްޓްސް (އައި.އެފް.ޖޭ) އިން ވަނީ 2025-26 ވަނަ އަހަރުގެ ޕާކިސްތާނުގެ ނޫސްވެރިކަމުގެ މިނިވަންކަމުގެ ރިޕޯޓު ނެރެފައެވެ. މި ރިޕޯޓުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުން، ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި އެ ގައުމުގެ ނޫސްވެރިކަމުގެ މާހައުލު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ގޯސްވެ، މިނިވަން ނޫސްވެރިކަމަށް އޮތް ނުރައްކާ އިތުރުވެފައެވެ. މެއި 4 ވަނަ ދުވަހު އާންމުކުރި މި ރިޕޯޓުން ހާމަވާ ގޮތުގައި، ހަރުކަށި ގާނޫނުތަކާއި، ޑިޖިޓަލް ދާއިރާގައި ސަރުކާރުން ހިންގާ ހުދުމުޚުތާރު އަމަލުތަކާއި، އިގްތިސާދީ ގޮތުން ކުރިމަތިވެފައިވާ ގޮންޖެހުންތަކުގެ ސަބަބުން ޕާކިސްތާނުގެ ނޫސްވެރިކަން އޮތީ ބޮޑު ކާރިސާއެއްގެ ތެރޭގައެވެ.
އައި.އެފް.ޖޭގެ ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުން، 2025 ވަނަ އަހަރު އިލެކްޓްރޯނިކް ކުށްތައް ހުއްޓުވުމުގެ ގާނޫނު (ޕެކާ) އަށް ގެނައި އިސްލާހުތަކާއެކު، އެ ގާނޫނު މިހާރު ވެފައިވަނީ ދައުލަތުން ނޫސްވެރިންނަށް ފާރަލުމާއި ނޫސްވެރިކަން ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް ބޭނުންކުރާ މައިގަނޑު ވަސީލަތަކަށެވެ. 'ދޮގު ޚަބަރު' ފެތުރުމާއި 'ޑިޖިޓަލް ޓެރަރިޒަމް' ހުއްޓުވުމުގެ ނަމުގައި، އޮންލައިންކޮށް ޚިޔާލުފާޅުކުރާ ނޫސްވެރިންނަށް އަމާޒުކޮށް ފިޔަވަޅުތައް ދަނީ ވަރުގަދަކުރަމުންނެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ބައެއް ނޫސްވެރިންގެ ޣައިރު ހާޒިރުގައި ޓެރަރިޒަމް ކޯޓުތަކުން އުމުރަށް ޖަލަށްލުމަށް ހުކުމްކުރުން ފަދަ ނުރައްކާތެރި ފިޔަވަޅުތައް ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ނޭޝަނަލް ސައިބަރ ކްރައިމް އިންވެސްޓިގޭޝަން އެޖެންސީ (އެން.ސީ.ސީ.އައި.އޭ) އުފެއްދުމާއެކު، ނޫސްވެރިން ދިރިއުޅޭ ތަންތަން ބަލައި ފާސްކުރުމާއި، އެމީހުން ހާޒިރުކޮށް ސުވާލުކުރުމާއި، އަދި ނޫސްވެރިންގެ ޑިޖިޓަލް ޕްލެޓްފޯމްތައް ބްލޮކްކުރުން ފަދަ ކަންކަން ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ.
1 މެއި 2025 އިން 30 އެޕްރީލް 2026 އަށް ހޭދަވި މުއްދަތަކީ ޕާކިސްތާނުގެ ނޫސްވެރިންނަށް ބިރުދެއްކުމާއި، ހަނގާކުރުމާއި އަދި އަނިޔާވެރި ހަމަލާތައް އަމާޒުވި އަހަރެކެވެ. މި މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި ތިން ނޫސްވެރިއަކު މަރާލާފައިވާ ކަމަށް އައި.އެފް.ޖޭ އިން ރިޕޯޓުކޮށްފައިވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ސިންދު ޕްރޮވިންސްގެ އޭ.ޑީ. ޝާރް، ބަލޫޗިސްތާނުގެ އަބްދުލް ލަތީފް ބަލޯޗް އަދި ކަރާޗީގެ އިމްތިޔާޒް މީރު ހިމެނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، 2025 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޫބަރު މަހު އިސްލާމްއާބާދުގައި ހުންނަ ނޭޝަނަލް ޕްރެސް ކްލަބަށް ފުލުހުން ވަދެ، އެތަނުގެ މުދަލަށް ގެއްލުންދީ ނޫސްވެރިންނަށް ހަމަލާދީފައިވެއެވެ. އަދި ޕާކިސްތާން ތަހްރީކޭ އިންސާފް (ޕީ.ޓީ.އައި) ގެ ސަޕޯޓަރުން ނޫސްވެރިންގެ ބައްދަލުވުމެއްގެ ތެރެއިން ތިން ނޫސްވެރިއަކަށް ހަމަލާދިނުމާއި، އޭ.އާރު.ވައި ނިއުސްގެ ރިޕޯޓަރު އިހްސާން ޚައްތަކްގެ ގެއަށް ބަޑިޖެހުން ފަދަ ހާދިސާތައް ވެސް މި މުއްދަތުގައި ވަނީ ހިނގާފައެވެ.
ސަރުކާރުން ދޭ އިޝްތިހާރުތައް ވަނީ ނޫސްތަކުގެ ކޮންޓެންޓް ކޮންޓްރޯލްކުރުމަށް ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކޮށްފައެވެ. ޚާއްސަކޮށް 'ޑޯން' މީޑިއާ ގްރޫޕަށް ދޭ އިޝްތިހާރުތައް ގާތްގަނޑަކަށް އެއްކޮށް ހުއްޓާލުމަކީ ސަރުކާރަށް ފާޑުކިޔާ ރިޕޯޓުތައް ހުއްޓުވުމަށް ކުރި ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ނޫސްވެރިން ވަނީ ސިފަކޮށްފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، މުސާރަ ނުލިބުމާއި، ވަޒީފާގެ ރައްކާތެރިކަން ކުޑަވުމާއި، ނިއުސް ވަން ޓީވީ، ޑޯން ނިއުސް އަދި ސަމާ ޓީވީ ފަދަ ތަންތަނުން ގިނަ އަދަދެއްގެ މުވައްޒަފުން ވަކިކުރުމުގެ ސަބަބުން ނޫސްވެރިންގެ މިނިވަންކަމަށް ވަނީ އިތުރު ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވެފައެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ އަންހެން ނޫސްވެރިންނަށް ވެސް ވަނީ ބޭންކު އެކައުންޓުތައް ފްރީޒްކުރުމާއި، އޮންލައިންކޮށް ބިރުދެއްކުމާއި، އަދި 'ޑީޕްފޭކް' ފޮޓޯތަކާއި ވީޑިއޯތައް ބޭނުންކޮށްގެން އަބުރަށް އަރައިގަތުން ފަދަ ކަންކަމާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައެވެ. ނަމަވެސް، މި ގޮންޖެހުންތަކާއެކު ވެސް، އަންހެން ނޫސްވެރިންގެ ހައްގުތަކަށް މަސައްކަތްކުރާ ޖަމިއްޔާތަކުން ވަނީ ބޮޑެތި ކުރިއެރުންތަކެއް ހޯދާފައެވެ. އެގޮތުން، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ފެބްރުއަރީ މަހު އަމްބްރީން ޖާން، ޕާކިސްތާން އިލެކްޓްރޯނިކް މީޑިއާ ރެގިއުލޭޓަރީ އޮތޯރިޓީ (ޕެމްރާ) ގެ ފުރަތަމަ އަންހެން ވެރިޔާގެ ގޮތުގައި އައްޔަންކުރުން ފާހަގަކޮށްލެވެއެވެ.
ނޭޝަނަލް އެންޑޯމަންޓް ފޯ ޑިމޮކްރަސީ (އެން.އީ.ޑީ) ގެ އެހީތެރިކަމާއެކު ހިންގާ 'ޕްރޮމޯޓިން ލޭބަރ ރައިޓްސް، ޖެންޑަރ އީކުއަލިޓީ އެންޑް ފްރީޑަމް އޮފް އެސޯސިއޭޝަން' ޕްރޮގްރާމްގެ ފަސްވަނަ އަހަރުގެ ދަށުން، އައި.އެފް.ޖޭ އާއި އެ ގައުމުގެ ނޫސްވެރިންގެ ޖަމިއްޔާތަކުން ވަނީ ނޫސްވެރިންގެ ހައްގުތަކަށް މަސައްކަތްކޮށް، ލީޑަރޝިޕް ވަރުގަދަކުރުމަށް ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށްފައެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ޕާކިސްތާން ފެޑެރަލް ޔޫނިއަން އޮފް ޖާނަލިސްޓްސް (ޕީ.އެފް.ޔޫ.ޖޭ) އާއި އެހެނިހެން ސަރަހައްދީ ޖަމިއްޔާތަކުން ނޫސްވެރިންގެ ހައްގުތަކަށް ވަކާލާތުކުރުމާއި، ޑިޖިޓަލް މީޑިއާގައި އަންހެނުންގެ ދައުރު ފުޅާކުރުމަށް ހިންގި ހަރަކާތްތައް ހިމެނެއެވެ.
އައި.އެފް.ޖޭ އިން ބުނީ ޕާކިސްތާނުގައި މިނިވަން ނޫސްވެރިކަމަށް އޮތް ފުރުސަތުތައް ނިޒާމީ ގޮތެއްގައި ހަނިކުރަމުންދާ ކަމަށެވެ. ޕެކާ ގާނޫނު ހަތިޔާރަކަށް ހަދައިގެންނާއި، ކޯޓުތައް މެދުވެރިކޮށް ނޫސްވެރިންނަށް ބިރުދެއްކުމަކީ ހަގީގަތާ ދެކޮޅު އަޑުތައް ކަނޑުވާލުމަށް ކުރާ ކަމެއް ކަމަށް އެ ޖަމިއްޔާއިން ބުންޏެވެ. ޕާކިސްތާން ސަރުކާރުން ނުރައްކާތެރި ސައިބަރ ކްރައިމް ގާނޫނުތައް އުވާލައި، ނޫސްވެރިންނަށް ދޭ ހަމަލާތަކަށް އިންސާފު ހޯދައިދީ، މީޑިއާތަކަށް ކުރާ މާލީ ފިއްތުންތައް ހުއްޓާލުމަށް އައި.އެފް.ޖޭ އިން ވަނީ ގޮވާލާފައެވެ.
