އިޤްތިޞާދު އިނދަޖެހެނީ: ހަނގުރާމަމަތީ ބޯޓު އުފައްދާ ގައުމަކަށް ވުމަށް ޕާކިސްތާނުން ކުރާ މަސައްކަތް
އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ކުރިމަތިވާ އެންމެ އަސާސީ ސުވާލަކީ، ވަސީލަތްތައް މަދުވުމުގެ ސަބަބުން، އުފައްދާނީ ކޮން އެއްޗެއްކަމާއި އެއީ ކާކަށްޓަކައި އުފައްދާ އެއްޗެއްކަން ކަނޑައެޅުމެވެ. މިއީ ބަލާލުމަށް ފަސޭހަ ކަމެއްހެން ހީވި ނަމަވެސް، ސިޔާސަތު ކަނޑައަޅާ ފަރާތްތަކުން މިކަމަށް ރަނގަޅަށް ސަމާލުކަން ނުދީފިނަމަ، މުޅި ވެރިކަން ބަދަލުވެ، އިންގިލާބަކަށް މަގުފަހިވެދާނެ ފަދަ ތަދުކަމުގެ ބޮޑު ކާރިސާއެއް ކުރިމަތިވެދާނެއެވެ.
ސާފުކޮށް ބުނާނަމަ، އިޤްތިޞާދީ ގޮތުން ދަތިހާލުގައި އުޅޭ ޤައުމަކުން އެންމެ ފުރަތަމަ އިސްކަންދޭންވާނީ އާންމު ރައްޔިތުންގެ ލާބަޔާއި މަންފާއަށްޓަކައި ބޭނުންވާ އަސާސީ ތަކެތި އުފެއްދުމަށެވެ. އެހެންނޫންނަމަ، މިފަދަ ތަދުކަމުގެ ސަބަބުން ތަކެތީގެ އަގުބޮޑުވެ، ތަފާތުކުރުންތައް އިތުރުވެ، އިޤްތިޞާދީ ބޭއިންސާފު އިންތިހާއަށް ދާނެއެވެ. މި މުހިންމު އިޤްތިޞާދީ ފިލާވަޅު ޕާކިސްތާނުގެ ވެރިންނަށް އޮތީ އޮޅިފައެވެ.
2025 ވަނަ އަހަރު ޕާކިސްތާނުން ވަނީ 10 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ އަސްކަރީ ސާމާނު ވިއްކުމުގެ އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކޮށްފައެވެ. މިއީ އެ ޤައުމުގެ ތާރީޚުގައިވެސް މިފަދަ އެންމެ ބޮޑު އަދަދެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ޗައިނާއާ ގުޅިގެން އުފައްދާ ޖޭއެފް-17 މަރުކާގެ ހަނގުރާމަމަތީ ބޯޓާއި މުޝްޝާކް ޓްރެއިނާ އެއާކްރާފްޓް ހިމެނެއެވެ. މިއީ އިޤްތިޞާދީ މާހިރުން ސިފަކުރާ "އާމަމަންޓް އިކޮނޮމީ" ނުވަތަ އަސްކަރީ ބަޖެޓު ބޮޑުކޮށް، ހަތިޔާރާއި ވަޒަން އުފެއްދުމަށް ބަރޯސާވާ އިޤްތިޞާދެކެވެ.
ޕާކިސްތާނުން އެފްރިކާ، ޔޫރަޕް އަދި ގަލްފު ޤައުމުތަކަށް ހަތިޔާރު ވިއްކާ ބާރަކަށް ވާން މަސައްކަތް ކުރި ނަމަވެސް، އެ ޤައުމުގެ އެތެރޭގައި ގިނަ ގޮންޖެހުންތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. ފުރަތަމަ ކަމަކީ، ބޯޓުތައް ވިއްކުމަކީ ދަރަނީގެ މައްސަލަތަކާއި އައިއެމްއެފްގެ އެހީއަށް ބަރޯސާވުން ހުއްޓާލުމަށް އޮތް ހައްލެއް ކަމަށް ދެއްކުމެވެ. ނަމަވެސް، ޗައިނާއާ ގުޅިގެން އުފައްދާ ޖޭއެފް-17 ބޯޓު އުފެއްދުމުގެ ޚަރަދު ވަރަށް ބޮޑެވެ. މި ބޯޓު އުފެއްދުމަށް ބޭނުންވާ ގިނަ ބައިތަކަކީ ޗައިނާ، ރަޝިޔާ އަދި އިނގިރޭސިވިލާތުން ބޭރު ފައިސާ ދީފައި އިމްޕޯޓްކުރާ ތަކެއްޗެވެ. މީގެ އިތުރުން، އދ. ގެ ސަލާމަތީ މަޖިލީހުން ދަތިކުރުމުގެ ފިޔަވަޅު އަޅާފައިވާ ލީބިޔާ ފަދަ ޤައުމުތަކާއެކު ވިޔަފާރި ކުރުމަކީވެސް އޮތް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ.
ދެވަނަ ކަމަކީ، އިސްލާމްއާބާދުން އަދިވެސް މަސައްކަތް ކުރަމުންދަނީ އަސްކަރިއްޔާގެ ނުފޫޒު ބޭނުންކޮށްގެން އިޤްތިޞާދީ މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމަށެވެ. މިއީ މީގެ ކުރިން ދުވަހަކުވެސް ކާމިޔާބުވި ކަމެއް ނޫނެވެ. އަސްކަރިއްޔާގެ ނުފޫޒު ގަދަވުމުގެ ސަބަބުން ޚާރިޖީ ސިޔާސަތާއި، ޤާނޫނު ހެދުމާއި، މާލީ ސިޔާސަތުތަކުގެ މައްޗަށް އެފަރާތްތަކުގެ ބާރު ވަނީ ގަދަވެފައެވެ. 2025 ގެ ބަޖެޓުގައި އަސްކަރީ ޚަރަދުތައް 20 އިންސައްތަ އިތުރުކޮށް 9 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރުވާފައިވާއިރު، މުޅި ބަޖެޓުން ވަނީ 7 އިންސައްތަ އުނިކޮށްފައެވެ. މިއީ "ތަރައްޤީއަށްވުރެ ޑްރޯން" އިސްކުރުމުގެ ސިޔާސަތެކެވެ.
މިއީ ޕާކިސްތާނުގެ ތަރައްޤީގެ މައްސަލަތަކާ ގުޅޭ ތިންވަނަ ނުކުތާއެވެ. ހަނގުރާމަމަތީ ބޯޓު ވިއްކާ ޤައުމަކަށް ވުމަށް ކުރާ އުންމީދާއެކު ތަރައްޤީގެ ގިނަ ކަންބޮޑުވުންތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. ބޯޓުތައް ވިއްކައިގެން ލިބޭ ފައިސާގެ ބޮޑު ބައެއް ބޭރުގެ ބައިވެރިންނަށް ދޭންޖެހޭއިރު، މީގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ވަޒީފާތަކަކީ ހަމައެކަނި ވަކި ދާއިރާތަކަކަށް މަހުދޫދުވެފައިވާ ވަޒީފާތަކެކެވެ.
ޕާކިސްތާނުގެ ދަރަނި 300 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރާއިރު، ހަމައެކަނި ބޯޓު ވިއްކައިގެން މި ދަރަނިން ސަލާމަތެއް ނުވެވޭނެއެވެ. އަދި އެ ޤައުމުގެ ފަގީރުކަން ވަނީ 2024-25 ގައި 29 އިންސައްތައަށް އަރާފައެވެ. މީގެ މާނައަކީ ގާތްގަނޑަކަށް 70 މިލިއަން މީހުން ދިރިއުޅެމުންދަނީ ފަގީރުކަމުގެ ރޭގަނޑުން ދަށުގައެވެ. ޓެކްސްގެ ނިޒާމު އޮތީ ބޮއްސުންލާފައި ކަމަށްވާއިރު، އާންމު ރައްޔިތުންނަށް މީގެ އެއްވެސް ލުޔެއް ނުލިބެއެވެ.
މިއަދުގެ އިޤްތިޞާދީ ހާލަތަށް ބަލާއިރު، ތަކެތީގެ އަގުބޮޑުވުމާއި، ބޮޑެތި ދަރަނިތަކުގެ ސަބަބުން ޕާކިސްތާނުގެ އިޤްތިޞާދު އޮތީ ވަރަށް ނާޒުކު ފަށެއްގައެވެ. މިނިވަން މާކެޓް އިޤްތިޞާދެއް ކަމަށް ބުންޏަސް، ގިނަ ކަންކަން ނިންމަނީ ސިޔާސީ ނުފޫޒާއި އިލީޓުންގެ ބާރުގައެވެ.
އެހެންކަމުން، މިއީ އާދަޔާޚިލާފު ފުށުއެރުމެކެވެ. ހަކަތައާއި، ތަޢުލީމާއި، ފަގީރުކަން ފަދަ އަސާސީ މައްސަލަތަކުގައި އިޤްތިޞާދު ބަނގުރޫޓުވަމުންދާއިރު، ސަރުކާރުން ބަލަނީ ހަނގުރާމަމަތީ ބޯޓު ވިއްކާ ބަޔަކަށް ވާށެވެ. މިއީ ސިޔާސަތު ކަނޑައަޅާ ފަރާތްތަކުން އާންމު ރައްޔިތުންނަށްވުރެ ބާރުގަދަ މަދު ބަޔަކަށްޓަކައި، "ކާނާއަށްވުރެ ބަޑި" އިސްކުރުމުގެ ނަތީޖާއެވެ.
