ސީޕެކް 2.0: ޕާކިސްތާނަށް އޮތް ފެހި އުންމީދެއް ނުވަތަ ޗައިނާގެ އައު ދަރަނީގެ މަޅިއެއް؟

ހޫނު މޫސުމުގެ މެންދުރުފަހެއްގައި ޕާކިސްތާނުގެ ލާހޯރުގެ މެދުފަންތީގެ ކާރުޚާނާއަކަށް ވަދެލައިފިނަމަ، އިވޭނީ އެއް އަޑެކެވެ. ކަރަންޓު ކެނޑުމުގެ ސަބަބުން ޑީސަލުން ދުއްވާ ބޮޑެތި ޖަނަރޭޓަރުތައް ހިންގާ އަޑެވެ. ކާރުޚާނާތަކުގެ ވެރިންނާއި މަސައްކަތްތެރިންނަށް މި އިންޖީނުތަކުގެ އަޑަކީ، ގެއްލެމުންދާ ވަގުތާއި ފައިދާގެ ހަނދާން އާކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

ޗައިނާ-ޕާކިސްތާން އިކޮނޮމިކް ކޮރިޑޯ (ސީޕެކް) ގެ ދަށުން އިންޖީނުގެތައް ބިނާކުރުމަށް ޕާކިސްތާނުން ވަނީ ދިހަވަރަކަށް އަހަރު ހޭދަކޮށް، އެތައް ބިލިއަން ޑޮލަރެއް ދަރަންޏަށް ނަގާފައެވެ. މިހާރު އެ ގައުމުގައި ބޭނުންކުރެވޭ ވަރަށްވުރެ އިތުރަށް ކަރަންޓު އުފެއްދުމުގެ ގާބިލުކަން ހުރި ނަމަވެސް، އަދިވެސް މެދުނުކެނޑި ކަރަންޓެއް ނުދެވެއެވެ.

މިއީ ހަކަތައިގެ މައްސަލައަކާ ގުޅިފައިވާ މާލީ ކާރިސާއެކެވެ. މިކަން ދަނީ ރަނގަޅުވުމުގެ ބަދަލުގައި އިތުރަށް ގޯސްވަމުންނެވެ. އަދި އައު ސިނާއީ ކުރިއެރުމާއި ފެހި ކޮރިޑޯތަކުގެ ނަމުގައި ހުށަހަޅާފައިވާ ސީޕެކްގެ ދެވަނަ ފިޔަވަހި ތަންފީޒުކޮށްފިނަމަ، މި ހާލަތު އިތުރަށް ގޯސްވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

ފެބްރުއަރީ މަހާ ހަމައަށް ޕާކިސްތާނުގެ ހަކަތައިގެ ދާއިރާގެ ދަރަނި ވަނީ 1.89 ޓްރިލިއަން ރުޕީސް (6.7 ބިލިއަން އެމެރިކާ ޑޮލަރު) އަށް އަރާފައެވެ. މިއީ ދެ މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި 200 ބިލިއަން ރުޕީސްގެ އިތުރުވުމެކެވެ. މީގެ ތެރެއިން 543 ބިލިއަން ރުޕީސް އަކީ ސީދާ ސީޕެކްގެ ކަރަންޓު މަޝްރޫއުތަކާ ގުޅިފައިވާ، ތާރީޚުގައި ވެސް އެންމެ މައްޗަށް ގޮސްފައިވާ ދަރަންޏެވެ.

އިންޓަނޭޝަނަލް މަނިޓަރީ ފަންޑު (އައިއެމްއެފް) އިން އަންނަނީ ޕާކިސްތާނުން ޗައިނާގެ ކަރަންޓު އުފައްދާ ފަރާތްތަކަށް ކުރާ ފައިސާގެ މުއާމަލާތްތައް ގާތުން ބަލަމުންނެވެ. އަދި މި ދަރަނީގެ ސަބަބުން އިގްތިސާދީ ހަމަޖެހުމަށް ބޮޑު ނުރައްކާއެއް ކުރިމަތިވެފައިވާ ކަމަށް އައިއެމްއެފް އިން ވަނީ ސީދާކޮށް ބުނެފައެވެ. ބޭނުންކުރިޔަސް ނުކުރިޔަސް ޗައިނާއިން ބިނާކުރި ފެސިލިޓީތަކަށް ޕާކިސްތާނުން ފައިސާ ދައްކަންޖެހޭ މި ދަރަނީގެ ސަބަބުން، ގައުމުގެ ހަޒާނާއިން މަޑުމަޑުން ފައިސާ ހުސްވަމުންދެއެވެ.

މީހުން ކަރަންޓު ބިލުތައް އެއްކޮށް ނުދައްކައެވެ. ބިލު ނުދެއްކުމުން ކަރަންޓު ފޯރުކޮށްދޭ ކުންފުނިތަކަށް އިންޖީނުގެތަކަށް ފައިސާއެއް ނުދެވެއެވެ. އިންޖީނުގެތަކަށް ތެޔޮ ނުގަނެވުމުން، ތެޔޮ ލިބުން ހުއްޓި، ކަރަންޓު އުފެއްދުން މަޑުޖެހި، ކަރަންޓު ކެނޑެއެވެ. އަދި މި ގެއްލުންދެނިވި ސިލްސިލާ ތަކުރާރުވަމުން ދެއެވެ.

ސީޕެކްގެ އިންޖީނުގެތައް ހިންގަން ފެށުމުގެ ކުރިން، އަހަރެއްގެ މައްޗަށް ކަރަންޓު ކެޕޭސިޓީ ޗާޖުގެ ގޮތުގައި އަރަނީ 384 ބިލިއަން ރުޕީސްއެވެ. ނަމަވެސް، ކަރަންޓު ބޭނުންކުރިޔަސް ނުކުރިޔަސް ޗައިނާގެ އަމިއްލަ ކަރަންޓު އުފައްދާ ކުންފުނިތަކަށް (އައިޕީޕީތަކަށް) ފައިސާ ދޭންޖެހޭ ގޮތަށް ޕާކިސްތާނުން އެއްބަސްވުންތަކެއް ހަދާފައިވުމުން، މިހާރު މި އަދަދު ވަނީ 2.1 ޓްރިލިއަން ރުޕީސްއަށް އަރާފައެވެ. މީގެ މާނައަކީ ކަރަންޓު ހުއްޓަސް ނެތަސް ގައުމުން ފައިސާ ދައްކަން ޖެހުމެވެ.

ސާހިވާލް، ޕޯޓް ގާސިމް އަދި ހަބްގައި ހުރި ބޯޓުދެލީގެ ތިން އިންޖީނުގެއަށް ބޭނުންކުރަނީ އިންޑޮނޭޝިއާ، ދެކުނު އެފްރިކާ އަދި އޮސްޓްރޭލިއާއިން އެތެރެކުރާ ބޯޓުދެއްޔެވެ. އެހެންކަމުން ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ބޯޓުދެލީގެ އަގު އުފުލުމާއެކު، ޕާކިސްތާނުގެ ކަރަންޓުގެ އަގުވެސް އުފުލެއެވެ.

މި ޚަރަދުތައް ނުއުފުލޭ ކާރުޚާނާތައް ބަންދުކުރަން ޖެހެއެވެ. ބިލުތައް ނުދެއްކޭ އާންމުން ބިލެއް ނުދައްކައެވެ. އަދި ނުދައްކާ ހުންނަ ބިލުތައް ގިނަވެ، އެތެރެއިން ދަރަނީގެ މަޅިއެއް އުފެދެއެވެ.

މި މައްސަލައިން އަރައިގަތުމަށް އިސްލާމްއާބާދުން ވަނީ ބެއިޖިންގއާއެކު މަޝްވަރާކުރަން މަސައްކަތްކޮށްފައެވެ. ސަރުކާރުން ވަނީ 1.23 ޓްރިލިއަން ރުޕީސް ހޯދައި، ޗައިނާގެ 7 ބޯޓުދެލި އިންޖީނުގެއަކަށާއި އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތައިގެ 49 މަޝްރޫއަކަށް ނުދައްކާ ހުރި ފައިސާ ދެއްކުމަށް 565 ބިލިއަން ރުޕީސް ކަނޑައަޅާފައެވެ.

އަދި ގައުމުގެ އެތެރޭގެ ކަރަންޓު އުފައްދާ ފަރާތްތަކުން 377 ބިލިއަން ރުޕީސް މައާފުކުރި ފަދައިން، ލަސްވުމުގެ ސަބަބުން އަރާފައިވާ 170 ބިލިއަން ރުޕީސްގެ ޖޫރިމަނާ މައާފުކޮށްދިނުމަށް ޗައިނާގެ ކުންފުނިތަކުގައި ވަނީ އެދިފައެވެ.

އެހެންނަމަވެސް، ޗައިނާގެ އައިޕީޕީތަކުން ވަނީ އެކަމަށް އިންކާރުކޮށްފައެވެ. ނުރަސްމީ ގޮތްގޮތުން އެފަރާތްތަކުން އެންގީ، ޕާކިސްތާނަށް އެފަދަ ލުޔެއް ދީފިނަމަ، މުޅި ދުނިޔޭގައި ހިންގާ ބެލްޓް އެންޑް ރޯޑު މަޝްރޫއުތަކުގެ އެއްބަސްވުންތައް ބަދަލުކުރުމަށް އެހެން ގައުމުތަކުންވެސް އެދެން ފަށާނެ ކަމަށެވެ.

މީގެ އިތުރުން، އެއްބަސްވުންތައް ބަދަލުކުރުމާ ނުލައި، ސިއްރުން ޗައިނާގެ ކަރަންޓު ކުންފުނިތަކަށް 50 ބިލިއަން ރުޕީސް ދިނުމަށް ޕާކިސްތާނުން މަސައްކަތްކުރުމުން އައިއެމްއެފް އިން ވަނީ އެކަމާ ދެކޮޅުހަދާފައެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން އިސްލާމްއާބާދު ވަނީ ދެ ދަރަނިވެރިންގެ ދެމެދުގައި ތާށިވެފައެވެ. ހަމައެއާއެކު، މި މާލީ އަހަރުގެ ފުރަތަމަ 9 މަސްދުވަހު ވިޔަފާރީގެ ޑެފިސިޓް 23.5 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އެރުމުގެ ސަބަބުން، ޕާކިސްތާނަށް މަޝްވަރާކުރުމުގެ އެއްވެސް ބާރެއް ނެތެވެ.

ސީޕެކް 2.0 އަކީ މި ހާލަތު ބަދަލުކުރާނެ ކަމެއް ކަމަށް ވަނީ ބެލެވިފައެވެ. ފުރަތަމަ ފިޔަވަހީގެ ހަކަތައިގެ އިންވެސްޓްމަންޓްގެ 75 އިންސައްތަ ބޯޓުދެއްޔަށް ހޭދަކުރިއިރު، ދެވަނަ ފިޔަވަހީގައި އިސްކަންދޭނީ އިރުގެ އަލިންނާއި ވައިން ހަކަތަ އުފެއްދުމަށާއި، ހައިޑްރޯޕަވަރ އަދި ސްޓޯރޭޖަށެވެ.

ނިމިފައިވާ މަޝްރޫއުތަކުން ގައުމީ ގްރިޑަށް 9,504 މެގަވޮޓް ވަނީ އިތުރުކޮށްފައެވެ. އަދި 2026 ވަނަ އަހަރުގެ މެދުތެރޭގައި ޗައިނާގެ ބީވައިޑީ ކުންފުނިން ޕާކިސްތާނުގައި އިލެކްޓްރިކް ކާރު އުފައްދަން ފަށާނެއެވެ. މިއީ ޗައިނާގެ އިންވެސްޓްމަންޓްތައް ބޯޓުދެއްޔާއި ކޮންކްރީޓުން އެހެން ދިމާއަކަށް މިސްރާބު ޖަހާކަމުގެ ނިޝާނެކެވެ.

ނަމަވެސް މި އަމާޒުތަކާމެދު ސުވާލު އުފެދެނީ ފުރަތަމަ ފިޔަވަހިން އިބުރަތް ހާސިލުކޮށްފައި ނުވާތީއެވެ. ޕާކިސްތާނުގެ އެތެރެއިން އަގުހެޔޮކޮށް 15,000 މެގަވޮޓްގެ ކަރަންޓު އުފެއްދެން އޮތް ޑިއާމަރ-ބާޝާ، ދާސޫ އަދި ބުންޖީ ހައިޑްރޯޕަވަރ މަޝްރޫއުތައް އެއްފަރާތްކޮށް، ގައުމުން ބޭރުން ބޯޓުދެލި ގެނައުމަށް ޕާކިސްތާނުން އިސްކަންދިނެވެ.

މީގެ ސަބަބެއް އެއްވެސް ފަރާތަކުން ހާމަކޮށްފައެއް ނުވެއެވެ. އަދި ސީޕެކް 2.0 ގެ ދަށުން ހަދާ ދެ ސްޕެޝަލް އިކޮނޮމިކް ޒޯން އޮތީ ފެންބޮޑުވުމުގެ ނުރައްކާ އޮތް ސަރަހައްދުތަކުގައެވެ. އޭގެ ތެރެއިން އެއް ޒޯން އޮތީ 2022 ވަނަ އަހަރުގެ ފެންބޮޑުވުމުގައި ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބުނު ސިންދު ޕްރޮވިންސްގައެވެ. ކޮންމެ ދެތިން އަހަރަކުން އުމްރާނީ ވަސީލަތްތައް ހަލާކުވާނަމަ، އޭގެ ފައިދާއެއް ނުފެންނާނެއެވެ.

ދެން އޮތީ ބަލޫޗިސްތާނުގެ މައްސަލައެވެ. 2021 ވަނަ އަހަރުން ފެށިގެން، ބަލޫޗް ލިބަރޭޝަން އާމީ (ބީއެލްއޭ) އަދި އެ ގްރޫޕާ ގުޅިފައިވާ ފަރާތްތަކުން ދިން ހަމަލާތަކުގައި ޗައިނާގެ 20 މީހަކު މަރުވެ، 34 މީހަކަށް ވަނީ އަނިޔާވެފައެވެ.

ބީއެލްއޭގެ މަގުސަދަކީ ސިއްރެއް ނޫނެވެ. އެމީހުން ބޭނުންވަނީ ބަލޫޗިސްތާނުން ޗައިނާ މީހުން ބާލައި، ސީޕެކް އެއްކޮށް ހުއްޓާލާށެވެ. ޖެނުއަރީ 2026 ގައި އެމީހުންގެ ހަމަލާތަކުގައި އެންމެ މަހެއްގެ ތެރޭގައި 48 މީހުން މަރުވެފައިވެއެވެ.

ދެ ގައުމުގެ ސިޔާސީ ގުޅުމަށް 75 އަހަރު ފުރުން ފާހަގަކުރުމަށް މެއި މަހު ބޮޑުވަޒީރު ޝެހްބާޒް ޝަރީފް ބެއިޖިންގއަށް ވަޑައިގަތުމުގެ ދުވަސްކޮޅެއް ކުރިން، ކުއެޓާގައި ކާރު ބޮމެއް ގޮއްވާލައި ރޭލަކަށް ވަނީ ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ދީފައެވެ. މި ހަމަލާގެ ވަގުތަކީ އިއްތިފާގުން ދިމާވި ކަމެއް ނޫންކަން ބެއިޖިންގއަށް އެނގެއެވެ.

ސެޕްޓެމްބަރ 2025 އާ ހަމައަށް އައިއިރު، އެމްއެލް-1 ރޭލްވޭ މަޝްރޫއަށް ހަމައެކަނި ޗައިނާއިން ފައިސާދިނުން ވަނީ ހުއްޓާލާފައެވެ. މީގެ ސަބަބުން ސީޕެކްގެ އެންމެ ބޮޑު މަޝްރޫއު ކުރިއަށް ގެންދިއުމަށްޓަކައި ޕާކިސްތާނަށް ޖެހުނީ އޭޝިއަން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ބޭންކް (އޭޑީބީ) އާއި، އޭޝިއަން އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ އިންވެސްޓްމަންޓް ބޭންކް (އޭއައިއައިބީ) އަދި ޗައިނާގެ އެހެނިހެން ލޯނުދޭ ފަރާތްތަކުގެ އެހީތެރިކަމަށް އެދޭށެވެ.

މިކަންކަން ހައްލުކުރާނެ ގޮތްތައް ވަރަށް ސާފެވެ. އެއްބަސްވުންތައް ބަދަލުކުރަންވާނީ ސިޔާސީ މަޝްވަރާތަކުގެ މައްޗަކަށް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ސީޕެކްގެ ކަރަންޓު އެއްބަސްވުންތަކުގެ މިނިވަން އޮޑިޓްތަކެއް ހަދަންޖެހެއެވެ. އަދި ދެވަނަ ފިޔަވަހީގެ ދަށުން އިތުރު ބޭނުމެއްނެތް އިންވެސްޓްމަންޓްތަކެއް ކުރުމުގެ ކުރިން، ބޯޓުދެލީގެ އިންޖީނުގެތައް ބަންދުކުރުން ރަސްމީ އެޖެންޑާގައި ހިމަނަންޖެހެއެވެ.

ބަލޫޗިސްތާނަށް ބޭނުންވަނީ ވަޒީފާއާއި އާމްދަނީއެވެ. މަތިން ތިރިއަށް މަޖުބޫރުކޮށްގެން، ރައްޔިތުންގެ މަޝްވަރާއަކާ ނުލައި ހިންގާ މަޝްރޫއުތައް ހިމާޔަތްކުރަން ހަމައެކަނި ސިފައިން ނެރުމަކުން ނުފުދެއެވެ. ބީއެލްއޭއިން މީހުން ރެކްރޫޓުކުރަނީ ޗައިނާގެ އިންވެސްޓްމަންޓްތަކުގެ ސަބަބުން ނޭދެވޭ އަސަރުކޮށްފައިވާ މުޖުތަމައުތަކުންކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ.

އަދި އެންމެ ފަހު ކަމަކަށް، ކުރީގެ ދަރަނިތައް އަދާކުރުމަށް އައު ދަރަނި ނެގުން ޕާކިސްތާނުން ހުއްޓާލަން ޖެހެއެވެ. މި އާދައިގެ ސަބަބުން، ސިނާއީ ކުރިއެރުމާއި އެކްސްޕޯޓުން ލިބެންޖެހޭ މާލީ ފައިދާތައް ވަނީ ނެތިގެން ގޮސްފައެވެ.

ސީޕެކް 2.0 އަކީ ބޮޑު އުންމީދެކެވެ. ނަމަވެސް ޕާކިސްތާނުގެ މައްސަލައިގެ އަސްލަކީ ފުރަތަމަ ފިޔަވަހީގެ ހަގީގަތާ ޚިލާފު އަންދާޒާތަކާއި އެއްފަރާތަކަށް ޖެހިފައިވާ އެއްބަސްވުންތަކެވެ. ފުރަތަމަ ފިޔަވަހީގެ ދަރަނީގެ މައްސަލަ ޗައިނާއާއި ޕާކިސްތާނުން ހައްލުކުރަންދެން، ދެވަނަ ފިޔަވަހި ތަންފީޒުކުރުން މަޑުޖައްސާލުމަކީ އިސްލާމްއާބާދަށް އެންމެ ބުއްދިވެރި ގޮތެވެ.

(ޕާކިސްތާން ކޮލެޖް އޮފް ލޯ އާ ގުޅިފައިވާ އާމްނާ އާސިފް ލިޔެފައިވާ މި ލިޔުމުގައި ހިމެނެނީ އޭނާގެ އަމިއްލަ ޚިޔާލެވެ.)